อังคุตตรนิกาย ทสก-เอกาทสกนิบาต

ฉบับ มจร. · พระสุตตันตปิฎก · เล่มที่ ๒๔ · ๔๔๙ หน้า

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๒๗ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

หน้า ๑–๑๖ ๑. อานิสังสวรรค (ปฐมปัณณาสก์) วรรคเปิดเรื่องทสกนิบาตว่าด้วยอานิสงส์ เริ่มด้วยกิมัตถิยสูตรและเจตนากรณียสูตรแสดงลำดับธรรมจากศีลไปสู่วิมุตติญาณทัสสนะ ตามด้วยอุปนิสสูตร ๓ สูตรว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ถูกขจัดหรือสมบูรณ์ สมาธิสูตรและสารีปุตตสูตรว่าด้วยสมาธิที่ไม่มีสัญญาในธาตุต่างๆ และฌานสูตร สันตวิโมกขสูตร วิชชาสูตร ว่าด้วยองค์ธรรม ๑๐ ประการที่ทำให้ภิกษุก่อเกิดความเลื่อมใสได้รอบด้าน
หน้า ๑๗–๔๒ ๒. นาถกรณวรรค วรรคว่าด้วยนาถกรณธรรม เริ่มด้วยเสนาสนสูตรและปัญจังคสูตร ตามด้วยสังโยชนสูตร (สังโยชน์เบื้องต่ำ-เบื้องสูง ๑๐) และเจโตขีลสูตร (กิเลสเครื่องตรึงจิตดุจตะปู ๕ และกิเลสเครื่องผูกใจ ๕) อัปปมาทสูตร อาหุเนยยสูตร ปฐม-ทุติยนาถสูตรว่าด้วยนาถกรณธรรม ๑๐ ประการ และปฐม-ทุติยอริยวาสสูตร
หน้า ๔๓–๘๐ ๓. มหาวรรค วรรคว่าด้วยเรื่องใหญ่ เริ่มด้วยสีหนาทสูตรและอธิมุตติปทสูตรแสดงกำลังของตถาคต ๑๐ ประการ (ทศพลญาณ) อันเป็นเหตุให้บันลือสีหนาท กายสูตร มหาจุนทสูตร กสิณสูตร (กสิณ ๑๐) กาลีสูตรที่พระมหากัจจานะแก้กุมารีปัญหา ปฐม-ทุติยมหาปัญหาสูตรว่าด้วยธรรม ๑-๑๐ ประการที่ภิกษุพึงเบื่อหน่าย และปิดท้ายด้วยปฐม-ทุติยโกสลสูตร (พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าเฝ้าแสดงความกตัญญู ๑๐ ประการ)
หน้า ๘๑–๙๒ ๔. อุปาลิวรรค วรรคที่เป็นคำถาม-คำตอบระหว่างพระอุบาลี (และพระอานนท์) กับพระพุทธเจ้า ล้วนเกี่ยวกับพระวินัยและการปกครองสงฆ์ ได้แก่ เหตุบัญญัติสิกขาบท เหตุงดสวดปาติโมกข์ คุณสมบัติผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์ ผู้ให้อุปสมบท ผู้ให้นิสสัย ผู้ให้สามเณรอุปัฏฐาก และเหตุแห่งสังฆเภท-สังฆสามัคคี รวม ๑๐ สูตร
หน้า ๙๓–๑๐๙ ๕. อักโกสวรรค วรรคที่รวมเนื้อหาหลากหลาย เริ่มจากมูลเหตุแห่งวิวาทในสงฆ์ กุสินารสูตร (ธรรมที่โจทก์พึงพิจารณาก่อนกล่าวโทษผู้อื่น) ราชันเตปุรัปปเวสนสูตร (โทษ ๑๐ ของการเข้าวังหลวง) สักกสูตร (สอนอุโบสถศีลแก่ชาวสักกะ) มหาลิสูตร ปัพพชิตอภิณหสูตรและสรีรัฏฐธัมมสูตร และภัณฑนสูตร (สาราณียธรรม ๑๐) หลังภิกษุทะเลาะกันในหอฉัน
หน้า ๑๑๐–๑๓๓ ทุติยปัณณาสก์ ๑. สจิตตวรรค จุดเริ่มต้นของทุติยปัณณาสก์ ว่าด้วยความฉลาดในวาระจิตของตน มีสจิตตสูตรและสารีปุตตสูตร (อุปมาส่องกระจกดูหน้า) ฐิติสูตร สมถสูตร ปริหานสูตร ปฐม-ทุติยสัญญาสูตร (สัญญา ๑๐ สองแบบ) มูลกสูตร ปัพพัชชาสูตร และปิดท้ายด้วยคิริมานันทสูตรอันโด่งดัง ที่พระอานนท์แสดงสัญญา ๑๐ ประการรวมอานาปานสติ ๑๖ ขั้น จนพระคิริมานนท์หายจากอาพาธ
หน้า ๑๓๔–๑๕๕ ๒. ยมกวรรค วรรคว่าด้วยธรรมคู่กัน เปิดด้วยอวิชชาสูตรและตัณหาสูตร แสดงห่วงโซ่ปัจจัยของอวิชชา/ภวตัณหา และของวิชชา-วิมุตติ ตามด้วยนิฏฐังคตสูตรและอเวจจัปปสันนสูตร (บุคคล ๑๐ จำพวกผู้เชื่อมั่นในพระตถาคต) ปฐม-ทุติยสุขสูตร ปฐม-ทุติยนฬกปานสูตร และปฐม-ทุติยกถาวัตถุสูตร (ติรัจฉานกถา ๒๘ กับกถาวัตถุ ๑๐)
หน้า ๑๕๖–๑๗๙ ๓. อากังขวรรค วรรคว่าด้วยความหวัง เริ่มด้วยอากังขสูตร (ความหวัง ๑๐ ของภิกษุ ผูกกับศีล) กัณฏกสูตร อิฏฐธัมมสูตร วัฑฒิสูตร มิคสาลาสูตร (ปัญหากรรมของบิดาปุราณะกับอิสิทัตตะ) ตโยธัมมสูตร (ลูกโซ่ธรรม ๓ ประการ ๙ ชุดสู่ความหลุดพ้น) กากสูตร-นิคัณฐสูตร (อสัทธรรม ๑๐) และปิดท้ายด้วยอาฆาตวัตถุสูตร-อาฆาตปฏิวินยสูตร
หน้า ๑๘๐–๒๐๖ ๔. เถรวรรค วรรคว่าด้วยพระเถระ ๑๐ สูตร เริ่มจากวาหุนสูตรและอานันทสูตร ปุณณิยสูตร พยากรณสูตร (พระมหาโมคคัลลานะสอนวิธีตรวจสอบผู้พยากรณ์อรหัตตผล) กัตถีสูตรและอธิมานสูตร (พระมหาจุนทะและพระมหากัสสปะเตือนเรื่องโอ้อวดและสำคัญผิดว่าบรรลุธรรม) นัปปิยสูตร อักโกสกสูตร โกกาลิกสูตร (เรื่องเด่นโกกาลิกภิกษุใส่ร้ายพระอัครสาวก) และขีณาสวพลสูตร
หน้า ๒๐๗–๒๔๑ ๕. อุปาสกวรรค วรรคว่าด้วยอุบาสก เริ่มด้วยกามโภคีสูตรและภยสูตร (พระพุทธเจ้าตรัสกับอนาถบิณฑิกคหบดีเรื่องกามโภคีบุคคล ๑๐ จำพวก และภัยเวร ๕) ตามด้วยกิงทิฏฐิกสูตร วัชชิยมาหิตสูตร อุตติยสูตร โกกนุทสูตร (ชุดสนทนาเรื่องอัพยากตปัญหา) อาหุเนยยสูตร เถรสูตร อุปาลิสูตร (พระอุบาลีขออยู่ป่า ทรงแสดงลำดับการฝึกตั้งแต่ศีลจนถึงสัญญาเวทยิตนิโรธ) และอภัพพสูตร ปิดวรรคซึ่งเป็นวรรคสุดท้ายของทุติยปัณณาสก์
หน้า ๒๔๒–๒๕๗ ตติยปัณณาสก์ ๑. สมณสัญญาวรรค เริ่มด้วยสมณสัญญาสูตรและโพชฌังคสูตร ตามด้วยชุดสูตรมาตรฐานเรื่องมิจฉัตตธรรม-สัมมัตตธรรม (ทิฏฐิ สังกัปปะ ฯลฯ จนถึงญาณะและวิมุตติ) ผ่านอุปมาหลากหลาย ได้แก่ พีชสูตร วิชชาสูตร นิชชรสูตร โธวนสูตร (การล้างกระดูกแบบอริยะ) ติกิจฉกสูตรและวมนสูตร (ยาระบาย-ยาสำรอกแบบอริยะ) นิทธมนิยสูตร ปิดท้ายด้วยปฐม-ทุติยอเสขสูตร
หน้า ๒๕๘–๒๗๖ ๒. ปัจโจโรหณิวรรค ชุดอธัมมสูตร ๑-๓ ว่าด้วยสิ่งเป็นธรรม/ไม่เป็นธรรม (สูตรที่ ๓ มีเรื่องพระอานนท์อุปมาคนแสวงหาแก่นไม้) ตามด้วยอชิตสูตร สคารวสูตรและโอริมตีรสูตร (คาถา 'ฝั่งนี้-ฝั่งโน้น') ปฐม-ทุติยปัจโจโรหณีสูตร (พิธีลอยบาปแบบพราหมณ์เทียบพิธีลอยบาปแบบอริยะ) ปุพพังคมสูตร (สัมมาทิฏฐิเหมือนแสงอรุณ) และอาสวักขยสูตร
หน้า ๒๗๗–๒๘๓ ๓. ปริสุทธวรรค ชุดสูตรสั้น ๑๑ สูตร ซ้ำรูปแบบเดิมแสดงมรรคมีองค์ ๑๐ (สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ถึงสัมมาวิมุตติ) ว่าเป็นธรรมบริสุทธิ์ มีผลมาก กำจัดราคะโทสะโมหะ เป็นไปเพื่อนิพพาน มีเฉพาะในวินัยของพระสุคตเท่านั้น ปิดท้ายด้วยทสมสูตร (มิจฉัตตธรรม) และเอกาทสมสูตร (สัมมัตตธรรม)
หน้า ๒๘๔–๒๙๐ ๔. สาธุวรรค วรรคนี้ประกอบด้วยสูตรคู่ตรงข้าม ได้แก่ สาธุสูตร อริยธัมมสูตร อกุสลสูตร อัตถสูตร ธัมมสูตร สาสวสูตร สาวัชชสูตร ตปนียสูตร อาจยคามิสูตร ทุกขุทรยสูตร และทุกขวิปากสูตร โดยใช้ฐานมิจฉัตตธรรม ๑๐/สัมมัตตธรรม ๑๐ มาขยายความเป็นคู่ธรรมดี-ไม่ดี อริยะ-อนริยะ กุศล-อกุศล
หน้า ๒๙๑–๒๙๗ ๕. อริยมัคควรรค (ปิดตติยปัณณาสก์) วรรคว่าด้วยธรรม ๑๐ ประการในมุมอริยมรรค/ไม่ใช่อริยมรรค ฝ่ายดำ/ฝ่ายขาว (กัณหมัคคสูตร) สัทธรรม/อสัทธรรม สัตบุรุษ/อสัตบุรุษ และธรรมที่ควรให้เกิดขึ้น ควรเสพ ควรเจริญ ควรทำให้มาก ควรระลึก ควรทำให้แจ้ง ปิดท้ายตติยปัณณาสก์ของทสกนิบาต
หน้า ๒๙๘–๓๐๐ จตุตถปัณณาสก์ ๑. ปุคคลวรรค เริ่มปัณณาสก์ที่ ๔ ของทสกนิบาต ด้วยเสวิตัพพสูตรว่าด้วยบุคคลประกอบมิจฉัตตธรรม/สัมมัตตธรรม ๑๐ ที่ควรเสพหรือไม่ควรเสพ ตามด้วยภชิตัพพาทิสูตร ขยายแบบเดียวกันเป็นบุคคลที่ควรคบ เข้าใกล้ บูชา สรรเสริญ เคารพ ยำเกรง ให้ยินดี บริสุทธิ์ ครอบงำมานะ เจริญปัญญา และประสพบุญ/มิใช่บุญ
หน้า ๓๐๑–๓๒๙ ๒. ชาณุสโสณิวรรค เปิดวรรคด้วยพราหมณปัจโจโรหณิสูตรและอริยปัจโจโรหณิสูตร เทียบพิธีลอยบาปของพราหมณ์กับพิธีในอริยวินัย ตามด้วยสคารวสูตรและโอริมสูตรมีคาถา 'ฝั่งนี้ฝั่งโน้น' ไพเราะ อธัมมสูตร ๓ สูตร (มีเรื่องพระมหากัจจานะจำแนกอุทเทสย่อด้วยอุปมาแก่นไม้) กัมมนิทานสูตร ปริกกมนสูตร จุนทสูตรอันมีชื่อเสียง (นายจุนทกัมมารบุตรทูลถามเรื่องความสะอาด) และปิดท้ายด้วยชาณุสโสณิสูตร (ทานอุทิศแก่ผู้ล่วงลับสำเร็จผลเฉพาะแก่ผู้เกิดในเปตวิสัย)
หน้า ๓๓๐–๓๓๖ ๓. สาธุวรรค (จตุตถปัณณาสก์) วรรคคู่ขนานกับสาธุวรรคก่อนหน้า แต่ใช้ฐานอกุศลกรรมบถ ๑๐/กุศลกรรมบถ ๑๐ แทนมิจฉัตตธรรม-สัมมัตตธรรม ประกอบด้วยสาธุสูตร อริยธัมมสูตร กุสลสูตร อัตถสูตร ธัมมสูตร สาสวสูตร วัชชสูตร ตปนียสูตร อาจยคามิสูตร ทุกขุทรยสูตร และวิปากสูตร
หน้า ๓๓๗–๓๔๒ ๔. อริยมัคควรรค (จตุตถปัณณาสก์) วรรคขยายกรรมบถ ๑๐ ในมุมอริยมรรค/ไม่ใช่อริยมรรค ฝ่ายดำ/ฝ่ายขาว สัทธรรม/อสัทธรรม สัตบุรุษ/อสัตบุรุษ ธรรมที่ควรให้เกิดขึ้น ควรเสพ ควรเจริญ ควรทำให้มาก ควรระลึก ควรทำให้แจ้ง
หน้า ๓๔๓–๓๔๕ ๕. อปรปุคคลวรรค (ปิดจตุตถปัณณาสก์) วรรคว่าด้วยบุคคลอีกหมวดหนึ่ง มีสูตรเดียวคือนเสวิตัพพาทิสูตร แสดงบุคคลผู้ประกอบด้วยอกุศลกรรมบถ ๑๐ ว่าเป็นผู้ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรนั่งใกล้ ตรงข้ามกับผู้ประกอบด้วยกุศลกรรมบถ ๑๐ รวม ๑๒ คู่หัวข้อในสูตรเดียว ปิดจตุตถปัณณาสก์
หน้า ๓๔๖–๓๖๘ ปัญจมปัณณาสก์ ๑. กรชกายวรรค วรรคแรกของปัญจมปัณณาสก์ ว่าด้วยกรชกาย มีปฐม-ทุติยนิรยสัคคสูตร (เหตุเกิดนรก-สวรรค์) มาตุคามสูตร และอุปาสิกาสูตร วิสารทสูตร สังสัปปติปริยายสูตร (กรรมเป็นของตน เทียบสัตว์เลื้อยคลาน) ปฐม-ทุติยสัญเจตนิกสูตร กรชกายสูตร (เมตตาเจโตวิมุตติลบบาปเก่า) และอธัมมจริยาสูตร
หน้า ๓๖๙–๓๘๔ ๒. สามัญญวรรค วรรคว่าด้วยธรรมทั่วไป เป็นชุดสูตรเปยยาลแบบทวีคูณ แสดงธรรม ๑๐ ๒๐ ๓๐ ๔๐ ประการ (อกุศล/กุศลกรรมบถ) ที่นำไปสู่นรก-สวรรค์ การบริหารตนให้ถูกกำจัด-ไม่ถูกกำจัด การไปเกิดในอบาย-สุคติ และการเป็นพาล-บัณฑิต โครงสร้างซ้ำแบบคณิตศาสตร์ตามจำนวนธรรมที่เพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ
หน้า ๓๘๕–๓๘๘ ราคเปยยาล (ปิดท้ายทสกนิบาต) หมวดเปยยาลว่าด้วยธรรมที่ควรเจริญเพื่อรู้ยิ่งราคะ เริ่มจากสัญญา ๑๐ อสุภสัญญาซากศพ ๙ ระยะ อริยมรรคมีองค์ ๑๐ (รวมสัมมาญาณะ สัมมาวิมุตติ) แล้วขยายเป็นสูตรจำนวนมาก (๔-๕๑๐) โดยไล่คำกริยา ๘ คำคูณกิเลส ๑๗ ชนิด จบด้วย 'ปัญจมปัณณาสก์ จบ' ซึ่งปิดท้ายทสกนิบาตทั้งหมด
หน้า ๓๘๙–๔๐๙ เอกาทสกนิบาต ๑. นิสสยวรรค จุดเริ่มต้นเอกาทสกนิบาต (หมวด ๑๑) เปิดด้วยกิมัตถิยสูตร คำถามพระอานนท์เรื่องอานิสงส์ศีล แสดงลำดับธรรม ๑๑ ขั้นจากศีลถึงวิมุตติญาณทัสสนะ ซ้ำในเจตนากรณียสูตร ปฐม-ทุติย-ตติยอุปนิสาสูตร พยสนสูตร (ความพินาศ ๑๑ ของภิกษุผู้ด่าเพื่อนพรหมจารี) ปฐมสัญญาสูตรและมนสิการสูตร สันธสูตร (อุปมาม้าอาชาไนยกับม้ากระจอก) และโมรนิวาปสูตร ปิดวรรค
หน้า ๔๑๐–๔๔๔ ๒. อนุสสติวรรค มหานามสูตร ๒ สูตร (เจ้าศากยะมหานามะทูลถามธรรมเป็นเครื่องอยู่ ได้รับคำสอนเรื่องอนุสสติ ๖) นันทิยสูตร สุภูติสูตร (ลักษณะแห่งศรัทธา ๑๑ ประการ) เมตตาสูตร (อานิสงส์เมตตา ๑๑ ประการ) อัฏฐกนาครสูตร (ทสมคหบดีถามพระอานนท์ พบประตูอมตธรรม ๑๑ ประตู) โคปาลสูตร (อุปมานายโคบาล ๑๑ องค์กับภิกษุ) และสมาธิสูตร ๔ สูตร
หน้า ๔๔๕–๔๔๖ ๓. สามัญญวรรค วรรคเปยยาล (สูตรย่อซ้ำจำนวนมาก) นำอุปมานายโคบาล ๑๑ องค์มาประยุกต์กับการพิจารณาไตรลักษณ์ในอายตนะ ๖ วิญญาณ ๖ ผัสสะ ๖ เวทนา ๖ สัญญา ๖ เจตนา ๖ ตัณหา ๖ วิตก ๖ และวิจาร ๖ รวมหลายร้อยสูตรในวรรคเดียว
หน้า ๔๔๗–๔๔๙ ๔. ราคเปยยาล (ปิดท้ายเอกาทสกนิบาตและอังคุตตรนิกาย) หมวดเปยยาลสุดท้าย แสดงธรรม ๑๑ ประการ (ฌาน ๔ พรหมวิหาร ๔ อรูปฌาน ๓) ที่ควรเจริญเพื่อรู้ยิ่ง กำหนดรู้ ละ สิ้นไป เสื่อมไป คลายไป ดับไป และสละคืนราคะ โทสะ โมหะ และกิเลสอื่นอีก ๑๗ ชนิด ปิดท้ายด้วยคำสรุปจำนวนพระสูตรทั้งอังคุตตรนิกาย ๙,๕๕๗ สูตร และคำว่า เอกาทสกนิบาต จบ ซึ่งเป็นการจบเล่ม ๒๔ โดยสมบูรณ์