ปัฏฐาน ภาค ๖

ฉบับ มจร. · พระอภิธรรมปิฎก · เล่มที่ ๔๕ · ๗๓๑ หน้า

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๖๐ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

หน้า ๑–๑๗ เริ่มนัยที่สองของมหาปัฏฐาน: ธัมมปัจจนียะ ติกปัฏฐาน (นัยปฏิเสธ วิเคราะห์ 22 ติกะ) หลังเล่ม 44 ตรวจสอบเงื่อนไข 24 ประการ (ปัจจัย) ในทางบวกจนครบ เล่ม 45 เริ่มนัยที่สองคือ 'ปัจจนียะ' (นัยปฏิเสธ) ซึ่งถามคำถามย้อนกลับ เช่น 'สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เพราะเหตุปัจจัยหรือไม่' แทนที่จะถามฝ่ายบวกอย่างเดียว เริ่มจากไตรกะ(ติกะ)ทั้ง 22 หมวดของอภิธรรม เช่น กุศล-อกุศล-อัพยากฤต, สุข-ทุกข์-อทุกขมสุข ตรวจครบทั้ง 22 ติกะภายในหน้า 17
หน้า ๑๘–๓๒ ธัมมปัจจนียะ ทุกปัฏฐาน: นัยปฏิเสธกับคู่ธรรม (ทุกะ) เริ่มจากกลุ่มที่เกี่ยวกับ 'เหตุ' ต่อด้วยการนำนัยปฏิเสธมาใช้กับคู่ธรรม(ทุกะ)แทนไตรกะ เริ่มจากกลุ่ม 6 ทุกะแรกที่เกี่ยวกับ 'เหตุ' (มี/ไม่มีเหตุ, สัมปยุตหรือไม่กับเหตุ) แล้วต่อด้วยกลุ่มทุกะเดี่ยวๆที่บ่งบอกคุณสมบัติทั่วไปของธรรม เช่น มีปัจจัยปรุงแต่งหรือไม่ ถูกปรุงแต่งหรือไม่ เห็นได้หรือไม่ กระทบได้หรือไม่ เป็นรูปหรือไม่
หน้า ๓๓–๕๓ ทุกปัฏฐานปัจจนียะต่อ: กลุ่มกิเลส 6 พวงใหญ่ (อาสวะ สัญโญชน์ คันถะ โอฆะ โยคะ นิวรณ์) และปรามาส ไล่นัยปฏิเสธต่อกับกลุ่มทุกะที่เป็น 'พวงกิเลส' 6 ชุด ได้แก่ อาสวะ(กิเลสหมักดอง) สัญโญชน์(เครื่องผูก) คันถะ(เครื่องร้อยรัด) โอฆะ(ห้วงน้ำท่วม) โยคะ(แอก) และนิวรณ์(เครื่องกั้นจิต) — ทั้งหมดคือรายชื่อกิเลสมาตรฐานที่ปรากฏซ้ำในหลายหมวดของอภิธรรม แล้วเข้าสู่กลุ่มปรามาส(ความยึดถือผิด)ในตอนท้าย
หน้า ๕๔–๗๒ จบทุกปัฏฐานปัจจนียะ: กลุ่มจิต-เจตสิก ภูมิ 3 และทุกะสุดท้าย 'สรณทุกะ' (เหตุให้ร้องไห้) ไล่นัยปฏิเสธต่อกับกลุ่มทุกะเกี่ยวกับจิตและเจตสิก(องค์ประกอบจิต) จากนั้นกลุ่มที่ระบุระดับภูมิ(กามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร) และธรรมที่นำออกจากวัฏฏะหรือไม่ จนถึงทุกะสุดท้ายลำดับที่ 100 คือ 'สรณทุกะ' (ธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ เทียบกับที่ไม่ใช่) ปิดท้ายด้วย 'ปิฏฐิทุกะ จบ' ซึ่งเป็นการตรวจนัยปฏิเสธครบทั้ง 100 คู่ธรรมแล้ว
หน้า ๗๓–๘๔ เริ่มไขว้คู่ธรรมกับไตรกะ (ทุกติกปัฏฐาน): 'เหตุทุกะ' จับคู่ครบทั้ง 22 ติกะ จากนี้เข้าสู่ขั้นที่ซับซ้อนขึ้น คือนำทุกะแต่ละคู่มา 'ไขว้' กับติกะแต่ละหมวดทีละคู่ เพื่อตรวจว่าความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัยยังคงเป็นจริงหรือไม่เมื่อจำกัดขอบเขตให้แคบลง (เช่น ธรรมที่ไม่มีเหตุ ในจำนวนนั้นเป็นกุศลหรือไม่) เริ่มจากเหตุทุกะ(ทุกะที่1)จับคู่ให้ครบกับติกะทั้ง 22 หมวดอย่างละเอียด เป็นแม่แบบสำหรับทุกะที่เหลือ
หน้า ๘๕–๑๐๑ ทุกติกปัฏฐาน: ทุกะที่เหลือ (ราว 80 คู่) จับคู่กับกุสลติกะเพียงหมวดเดียวแบบย่อ เนื่องจากรูปแบบซ้ำกันทุกคู่ คัมภีร์จึงย่อโดยนำทุกะที่เหลือ(สเหตุกทุกะ กลุ่มกิเลส กลุ่มจิต-เจตสิก ฯลฯ)มาจับคู่กับกุสลติกะ(กุศล-อกุศล-อัพยากฤต)เพียงหมวดเดียวเป็นตัวแทน แล้วอ้างอิงว่าติกะที่เหลือให้ทำเช่นเดียวกัน เป็นเทคนิคการย่อความมาตรฐานของคัมภีร์นี้
หน้า ๑๐๒–๑๐๕ ทุกติกปัฏฐานจบบริบูรณ์: 'สรณทุกะ' (ทุกะสุดท้าย) กลับมาจับคู่ครบทั้ง 22 ติกะอีกครั้ง ก่อนปิดหมวดนี้ คัมภีร์ย้อนกลับมาขยายทุกะสุดท้าย(สรณทุกะ)ให้ครบกับติกะทั้ง 22 หมวดอย่างละเอียดอีกครั้ง (เช่นเดียวกับเหตุทุกะในตอนต้น) เพื่อยืนยันว่าแม่แบบยังใช้ได้กับทุกะทุกตัว ปิดฉาก 'ทุกติกปัฏฐาน' อย่างสมบูรณ์
หน้า ๑๐๖–๑๒๐ สลับลำดับเป็น 'ติกทุกปัฏฐาน': กุสลติกะเป็นตัวตั้ง ไล่จับคู่กับทุกะทั้ง 100 คู่ สลับทิศทางการไขว้ จากเดิมทุกะนำ-ติกะตาม เป็นติกะนำ-ทุกะตาม โดยนำกุสลติกะ(กุศล-อกุศล-อัพยากฤต)เป็นตัวตั้งแล้วไล่จับคู่กับทุกะทั้ง 100 คู่ทีละคู่ตามลำดับมาติกา เริ่มจากเหตุทุกะโดยละเอียด แล้วค่อยๆย่อลงเมื่อถึงทุกะถัดๆไป จนถึงกลุ่มปิฏฐิทุกะ(ทุกะเสริมท้ายมาติกา)ซึ่งยังตรวจไม่ครบเมื่อสิ้นสุดหน้า 120
หน้า ๑๒๑–๑๒๔ ติกทุกปัฏฐาน (ต่อ): กุสลติกะไล่จับคู่กับกลุ่มทุกะสุดท้าย รวมถึง 'สรณทุกะ' ต่อเนื่องจากหน้าก่อน ไล่กุสลติกะจับคู่กับทุกะกลุ่มท้ายๆของมาติกา ได้แก่จูฬันตรทุกะ(ทุกะเดี่ยวชุดเล็ก) กลุ่มอาสวะ-สัญโญชน์ กลุ่มจิต-เจตสิก กลุ่มอุปาทาน และปิดท้ายด้วยสรณทุกะ ครบทั้ง 100 คู่สำหรับกุสลติกะ
หน้า ๑๒๕–๑๔๐ ติกทุกปัฏฐานจบ: เวทนาติกะ วิปากติกะ (ย่อ) และสนิทัสสนติกะ (ติกะสุดท้าย) ไล่จับคู่ทุกะครบเช่นกัน หลังกุสลติกะแล้ว ผ่านเวทนาติกะ(สุข-ทุกข์-อทุกขมสุข)และวิปากติกะ(วิบาก)แบบย่อ ก่อนขยายรายละเอียดเต็มอีกครั้งด้วยสนิทัสสนติกะ(เห็นได้-กระทบได้ ติกะสุดท้ายลำดับที่22)ไล่จับคู่ทุกะทั้งชุด ปิดท้ายด้วยคำสั่งให้ขยายวาระที่เหลือตามแบบเดิม จบภาค 'ติกทุกปัฏฐาน ปัจจนียะ' ทั้งหมดที่หน้า 140
หน้า ๑๔๑–๑๕๗ เริ่มไขว้ติกะกับติกะ (ติกติกปัฏฐาน ปัจจนียะ): กุสลติกะไล่จับคู่กับติกะที่เหลืออีก 21 หมวด ขยับไปอีกขั้น คือนำติกะสองหมวดมาไขว้กันเอง (แทนที่จะไขว้กับทุกะ) เพื่อตรวจความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัยในระดับที่ละเอียดยิ่งขึ้น เริ่มจากกุสลติกะเป็นตัวตั้งไล่จับคู่กับติกะที่เหลือทั้ง 21 หมวดตามลำดับ เช่น กุศล-อกุศล-อัพยากฤต ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนา เป็นต้น
หน้า ๑๕๘–๑๗๔ ติกติกปัฏฐาน ปัจจนียะ (ต่อ): สลับให้ติกะอื่นเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กุสลติกะ จบปัฏฐาน สลับบทบาท นำติกะที่ 2 ถึง 22 มาเป็นตัวตั้งแทน แล้วย้อนจับคู่กับกุสลติกะทีละคู่ตามลำดับ (แสดงความสัมพันธ์ทั้งสองทิศทาง) จนถึงสนิทัสสนติกะ(ติกะสุดท้าย)ขยายเต็มทุกวาระ ปิดท้ายภาค 'ติกติกปัฏฐาน ปัจจนียะ' ทั้งหมดที่หน้า 174
หน้า ๑๗๕–๑๗๗ เริ่มขั้นสุดท้ายของนัยปฏิเสธ: ทุกทุกปัฏฐาน — ไขว้ทุกะกับทุกะโดยตรง เข้าสู่ขั้นสุดท้ายของนัยปัจจนียะ คือนำทุกะสองคู่มาไขว้กันเอง เริ่มจากเหตุทุกะเป็นตัวตั้งจับคู่กับสเหตุกทุกะ(มี/ไม่มีเหตุ)เป็นคู่แรก จำนวนวาระที่ต้องตรวจน้อยกว่าติกะเพราะทุกะมีเพียง 2 ฝ่าย ไม่ใช่ 3 เหมือนติกะ
หน้า ๑๗๘–๑๘๔ ทุกทุกปัฏฐานปัจจนียะ (ต่อ): เหตุทุกะเป็นตัวตั้ง ไล่จับคู่กับกลุ่มทุกะสำคัญไปเรื่อยๆ เหตุทุกะเป็นตัวตั้งไล่จับคู่ไปข้างหน้ากับกลุ่มทุกะสำคัญตามลำดับมาติกา ได้แก่กลุ่มที่เกี่ยวกับเหตุ กลุ่มทุกะเดี่ยว กลุ่มอาสวะ-สัญโญชน์ กลุ่มจิต-เจตสิก และปิฏฐิทุกะ
หน้า ๑๘๕–๑๙๘ ทุกทุกปัฏฐาน (สลับทิศ): กลุ่มทุกะต่างๆเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กับเหตุทุกะ สลับทิศทาง นำทุกะกลุ่มต่างๆที่เพิ่งจับคู่ไปแล้วกลับมาเป็นตัวตั้งแทน แล้วย้อนจับคู่กับเหตุทุกะ เป็นรูปแบบสมมาตรเพื่อยืนยันความสัมพันธ์ทั้งสองทิศทาง
หน้า ๑๙๙–๒๑๐ ทุกทุกปัฏฐานปัจจนียะจบ: 'สรณทุกะ' จับคู่กับทุกกลุ่ม ปิดท้ายด้วย 'ธัมมปัจจนียะ ทุกทุกปัฏฐาน จบ' ทุกะสุดท้าย(สรณทุกะ)จับคู่กับกลุ่มทุกะที่เหลือทั้งหมดจนครบ ปิดท้ายด้วยข้อความ 'ธัมมปัจจนียะ ทุกทุกปัฏฐาน จบ' ซึ่งเป็นการปิดฉากนัยที่สอง(ปัจจนียะ)ทั้งหมดของมหาปัฏฐาน — จากนี้เข้าสู่นัยที่สาม (ธัมมานุโลมปัจจนียะ) ที่ผสมนัยบวกกับนัยลบเข้าด้วยกัน
หน้า ๒๑๑–๒๒๐ เริ่มนัยที่สาม: ธัมมานุโลมปัจจนียะ ติกปัฏฐาน — ผสมคำถามบวกกับลบเข้าด้วยกัน เริ่มนัยที่สามของมหาปัฏฐาน คือ 'อนุโลมปัจจนียะ' ซึ่งถามคำถามแบบผสม เช่น 'สภาวธรรมที่เป็นกุศล(ฝ่ายบวก)อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล(ฝ่ายลบ)หรือไม่' เป็นการตรวจความสัมพันธ์ข้ามขั้วบวก-ลบ เริ่มจากกุสลติกะและเวทนาติกะ
หน้า ๒๒๑–๒๓๑ ติกปัฏฐาน (อนุโลมปัจจนียะ): วิปากติกะ และอุปาทินนติกะ ดำเนินต่อด้วยวิปากติกะ(วิบาก-เหตุให้เกิดวิบาก-ไม่ใช่ทั้งสอง)และอุปาทินนติกะ(กรรมที่ตัณหาทิฏฐิยึดถือ) ตรวจนัยผสมบวก-ลบอย่างละเอียดกว่าหมวดทุกะเพราะติกะมี 3 ฝ่ายให้ตรวจ
หน้า ๒๓๒–๒๓๔ ติกปัฏฐาน: สังกิลิฏฐติกะ และเริ่มวิตักกติกะ ต่อด้วยสังกิลิฏฐติกะ(กิเลสทำให้เศร้าหมอง-เป็นอารมณ์ของกิเลส)และเริ่มวิตักกติกะ(มี/ไม่มีวิตกวิจาร ซึ่งเกี่ยวโยงกับองค์ฌาน)
หน้า ๒๓๕–๒๓๘ ติกปัฏฐาน (ต่อ): จบอุปาทินนติกะ สังกิลิฏฐติกะ วิตักกติกะ ปีติติกะ ทัสสนติกะ และเริ่มทัสสนเหตุติกะ เนื้อหาต่อเนื่อง ไล่ผ่านสังกิลิฏฐติกะ วิตักกติกะ ปีติติกะ(สหรคตด้วยปีติ-สุข-อุเบกขา) ทัสสนติกะ(ต้องประหาณด้วยมรรค) และเริ่มทัสสนเหตุติกะ
หน้า ๒๓๙–๒๕๒ ติกปัฏฐานจบ: อาจยคามิติกะ (นำสู่สังสารวัฏ/นิพพาน) ไล่ถึงสนิทัสสนติกะ ปิดหมวดติกะทั้ง 22 ไล่ต่อผ่านอาจยคามิติกะ(ธรรมนำสู่ปฏิสนธิ-จุติเทียบกับนำสู่นิพพาน) เสกขติกะ(เสขบุคคล-อเสขบุคคล) ปริตตติกะ หีนติกะ และติกะที่เหลือจนถึงสนิทัสสนติกะ ปิดฉากติกปัฏฐาน 22 หมวดของนัยอนุโลมปัจจนียะ
หน้า ๒๕๓–๒๖๗ เริ่มทุกปัฏฐาน (อนุโลมปัจจนียะ): กลุ่มเหตุ สัปปัจจยทุกะ อาสวะ จนถึงปรามาส เปลี่ยนจากติกะเป็นทุกะ เริ่มจากกลุ่มทุกะที่เกี่ยวกับเหตุ แล้วกลุ่มทุกะเดี่ยว(มีปัจจัยปรุงแต่งหรือไม่ เป็นต้น) กลุ่มอาสวะ และไล่ถึงกลุ่มปรามาส ตรวจนัยผสมบวก-ลบกับแต่ละทุกะ
หน้า ๒๖๘–๒๘๒ ทุกปัฏฐานจบ: จิต-เจตสิก อุปาทาน กิเลส จนถึงสรณทุกะ ปิดหมวดทุกะทั้ง 100 ไล่ต่อผ่านกลุ่มจิต-เจตสิก อุปาทานโคจฉกะ กิเลสโคจฉกะ ทัสสเนนปหาตัพพทุกะ และกลุ่มทุกะสุดท้ายจนถึงสรณทุกะ ปิดฉากทุกปัฏฐาน 100 ทุกะของนัยอนุโลมปัจจนียะ
หน้า ๒๘๓–๒๙๑ เริ่มทุกติกปัฏฐาน (อนุโลมปัจจนียะ): เหตุทุกะไขว้กับกุสลติกะ เวทนาติกะ วิปากติกะ เรื่อยไปจนถึงอาจยคามิติกะ กลับมาไขว้ทุกะกับติกะอีกครั้ง คราวนี้ในนัยผสมบวก-ลบ เริ่มจากเหตุทุกะไล่จับคู่กับติกะทีละหมวดตามลำดับ
หน้า ๒๙๒–๒๙๖ ทุกติกปัฏฐาน: เหตุทุกะจับคู่ครบทั้ง 22 ติกะโดยละเอียด ขยายเหตุทุกะให้จับคู่ครบกับติกะทั้ง 22 หมวดอย่างละเอียด เป็นแม่แบบสำหรับทุกะที่เหลือในภาคนี้
หน้า ๒๙๗–๓๐๗ ทุกะที่เหลือจับคู่กับกุสลติกะแบบย่อ: จบกลุ่มจูฬันตรทุกะ เข้าสู่อาสวะและสัญโญชน์ นำทุกะถัดไป(สเหตุกทุกะ กลุ่มจูฬันตรทุกะ)จับคู่กับกุสลติกะเพียงหมวดเดียวแบบย่อ จบกลุ่มจูฬันตรทุกะแล้วเข้าสู่กลุ่มอาสวะ และย่อรวมกลุ่มสัญโญชน์-คันถะ-โอฆะ-โยคะ-นิวรณ์-ปรามาส(ราว 34 ทุกะ)ไว้ในไม่กี่หน้าเพราะซ้ำรูปแบบเดิม
หน้า ๓๐๘–๓๑๕ กลุ่มจิต-เจตสิก (จิตตโคจฉกะ) จับคู่กุสลติกะโดยละเอียด จบมหันตรทุกะ ขยายรายละเอียดกลุ่มทุกะเกี่ยวกับจิต(จิตตทุกะ เจตสิกทุกะ และทุกะผสมอีกหลายคู่)จับคู่กับกุสลติกะ ปิดท้ายกลุ่มใหญ่ 'มหันตรทุกะ' แล้วเริ่มกลุ่มถัดไปทันที
หน้า ๓๑๖–๓๒๕ ทุกะเกี่ยวกับการประหาณกิเลสด้วยมรรค องค์ฌาน และภูมิ จนถึงจุดเริ่มสรณทุกะ ไล่ผ่านทุกะที่เกี่ยวกับธรรมต้องประหาณด้วยมรรคระดับต่างๆ องค์ฌาน(วิตก วิจาร ปีติ) และภูมิ(กามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร) จนถึงจุดเริ่มทุกะสุดท้ายคือสรณทุกะ
หน้า ๓๒๖–๓๔๒ 'สรณทุกะ' (ทุกะสุดท้าย) จับคู่ครบทั้ง 22 ติกะอีกครั้ง ปิดภาคทุกติกปัฏฐาน ทุกะสุดท้ายกลับมาจับคู่ครบกับติกะทั้ง 22 หมวดโดยละเอียดอีกครั้ง (เช่นเดียวกับเหตุทุกะในตอนต้นภาค) ปิดท้ายด้วยหัวข้อ 'ปัจจนียุทธาร' (การนับวาระสรุป) ซึ่งปิดฉากภาค 'ทุกติกปัฏฐาน' ของนัยอนุโลมปัจจนียะทั้งหมด
หน้า ๓๔๓–๓๔๘ สลับลำดับเป็นติกทุกปัฏฐาน: กุสลติกะเป็นตัวตั้ง เริ่มไล่จับคู่กับทุกะทั้ง 100 สลับทิศทางอีกครั้งเป็นติกะนำ-ทุกะตาม เริ่มจากกุสลติกะจับคู่กับเหตุทุกะโดยละเอียด แล้วต่อด้วยสเหตุกทุกะ
หน้า ๓๔๙–๓๖๐ กุสลติกะไล่จับคู่ทุกะ: จบกลุ่มเหตุ (เหตุโคจฉกะ) เข้าสู่กลุ่มทุกะเดี่ยวและอาสวะ กุสลติกะจับคู่กับทุกะกลุ่มเหตุจนครบ 6 ทุกะแรก แล้วต่อด้วยกลุ่มทุกะเดี่ยวและกลุ่มอาสวะ
หน้า ๓๖๑–๓๗๙ กุสลติกะไล่จับคู่ทุกะจนครบ: ผ่านกลุ่มกิเลส 6 พวง กลุ่มจิต-เจตสิก จนถึงสรณทุกะ กุสลติกะไล่จับคู่ทุกะต่อเนื่องผ่านกลุ่มกิเลส 6 พวง(สังโยชน์ คันถะ โอฆะ โยคะ นิวรณ์ ปรามาส) กลุ่มจิต-เจตสิก อุปาทาน ปิฏฐิทุกะ องค์ฌาน ภูมิ จนถึงสรณทุกะซึ่งเป็นทุกะสุดท้าย ปิดฉากกุสลติกะที่ได้รับการขยายความเต็มรูปแบบ
หน้า ๓๘๐–๓๙๒ ติกะที่เหลือแบบย่อ: เวทนาติกะถึงอตีตติกะ จับคู่เฉพาะเหตุทุกะเป็นตัวแทน เนื่องจากรูปแบบซ้ำ ติกะที่ 2 ถึง 18 จับคู่กับเหตุทุกะเพียงตัวเดียวเป็นตัวแทน (แทนที่จะขยายครบทุกทุกะแบบกุสลติกะ) แล้วอ้างอิงว่าทุกะที่เหลือให้ทำเช่นเดียวกัน
หน้า ๓๙๓–๔๐๕ ติกะที่เหลือแบบย่อต่อ จนถึงสนิทัสสนติกะ (ติกะสุดท้าย) ซึ่งกลับมาขยายละเอียดอีกครั้ง ติกะที่ 19-21 ยังคงย่อเช่นเดิม จนถึงสนิทัสสนติกะ(ติกะสุดท้ายลำดับที่22)ซึ่งกลับมาขยายจับคู่กับหลายทุกะอย่างละเอียดอีกครั้งเหมือนกุสลติกะ
หน้า ๔๐๖–๔๑๐ สนิทัสสนติกะจับคู่ทุกะกลุ่มจิต-เจตสิกและกลุ่มกิเลสต้นๆ สนิทัสสนติกะ(ติกะสุดท้าย)จับคู่กับทุกะตั้งแต่กลุ่มเหตุจนถึงกลุ่มจิต-เจตสิกตอนต้น
หน้า ๔๑๑–๔๒๖ สนิทัสสนติกะจับคู่ทุกะจนครบ 100 คู่ ปิดภาคติกทุกปัฏฐานทั้งหมด สนิทัสสนติกะไล่จับคู่ทุกะที่เหลือจนถึงสรณทุกะ(ทุกะสุดท้าย) ปิดท้ายด้วยคำสั่งให้นับเหมือนกุสลติกะที่นับไว้แล้ว ปิดฉากภาค 'ติกทุกปัฏฐาน' ของนัยอนุโลมปัจจนียะทั้งหมด
หน้า ๔๒๗–๔๔๘ เริ่มติกติกปัฏฐาน (อนุโลมปัจจนียะ): กุสลติกะไขว้กับติกะที่เหลือทั้ง 21 หมวด ขยับเข้าสู่การไขว้ติกะกับติกะในนัยผสมบวก-ลบ เริ่มจากกุสลติกะจับคู่กับติกะที่เหลือทั้ง 21 หมวดตามลำดับ
หน้า ๔๔๙–๔๖๐ ติกติกปัฏฐานจบ: สลับให้ติกะอื่นเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กุสลติกะ แล้วสนิทัสสนติกะไล่จับคู่ครบ สลับบทบาทให้เวทนาติกะถึงปีติติกะเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กุสลติกะ แล้วกระโดดไปสนิทัสสนติกะ(ติกะสุดท้าย)จับคู่กับติกะที่ 1-21 ครบ ปิดฉากภาคติกติกปัฏฐานของนัยนี้
หน้า ๔๖๑–๔๖๒ เริ่มทุกทุกปัฏฐาน (อนุโลมปัจจนียะ): เหตุทุกะไขว้กับสเหตุกทุกะ ขั้นสุดท้ายของนัยที่สาม คือไขว้ทุกะกับทุกะโดยตรง เริ่มจากเหตุทุกะจับคู่กับสเหตุกทุกะเป็นคู่แรก
หน้า ๔๖๓–๔๗๗ ทุกทุกปัฏฐาน: เหตุทุกะเป็นตัวตั้ง ไล่จับคู่กับกลุ่มทุกะสำคัญ เหตุทุกะเป็นตัวตั้งไล่จับคู่ไปข้างหน้ากับกลุ่มทุกะสำคัญตามลำดับมาติกา
หน้า ๔๗๘–๔๙๔ ทุกทุกปัฏฐาน (ต่อ): สลับทิศให้กลุ่มทุกะต่างๆเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่เหตุทุกะ สลับทิศทาง นำทุกะกลุ่มต่างๆกลับมาเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กับเหตุทุกะ ครอบคลุมถึงกลุ่มอุปาทาน — ช่วงหน้า 491 มีเนื้อหาขาดหายไปบางส่วนในต้นฉบับดิจิทัล (ราว 9 ย่อหน้า พร้อมหัวข้อทุกะใหม่ที่ควรอยู่ก่อนหน้าอุปาทานโคจฉกะ) ซึ่งเป็นช่องว่างของแหล่งข้อมูลต้นทาง ไม่ใช่ความคลาดเคลื่อนจากการสรุป
หน้า ๔๙๕–๕๐๒ 'สรณทุกะ' เป็นตัวตั้งไขว้ทุกะทั้งปวง ปิดนัยที่สาม (ธัมมานุโลมปัจจนียะ) ทั้งหมด ทุกะสุดท้ายเป็นตัวตั้งไขว้กับทุกะที่เหลือทั้งหมด ปิดท้ายด้วยข้อความ 'ธัมมานุโลมปัจจนียะ ทุกทุกปัฏฐาน จบ' ซึ่งปิดฉากนัยที่สามทั้งหมดของมหาปัฏฐาน จากนี้เหลือนัยสุดท้าย(ธัมมปัจจนียานุโลม)ก่อนจบทั้งคัมภีร์
หน้า ๕๐๓–๕๑๙ เริ่มนัยสุดท้ายของมหาปัฏฐาน: ธัมมปัจจนียานุโลม — ผสมคำถามลบนำหน้าบวก เริ่มนัยที่สี่และสุดท้ายของมหาปัฏฐาน คือ 'ปัจจนียานุโลม' ซึ่งกลับลำดับคำถามจากนัยก่อนหน้า(ถามฝ่ายลบนำก่อนแล้วจึงถามฝ่ายบวก) เริ่มจากกุสลติกะไล่ไปจนถึงอตีตติกทวยะ(ติกะเกี่ยวกับอดีต-อนาคต-ปัจจุบัน)
หน้า ๕๒๐–๕๒๒ ติกปัฏฐาน (ปัจจนียานุโลม): ติกะที่เหลือจนครบ 22 หมวด ปิดหมวดติกะของนัยสุดท้าย ไล่ติกะที่เหลือจนครบ 22 หมวด ปิดท้ายด้วยคำสั่งขยายปัญหาวารให้พิสดาร ปิดฉากติกปัฏฐานของนัยที่สี่
หน้า ๕๒๓–๕๓๔ เริ่มทุกปัฏฐาน (ปัจจนียานุโลม): กลุ่มเหตุ กลุ่มทุกะเดี่ยว อาสวะ กิเลส 6 พวง เริ่มกลุ่มจิต-เจตสิก เปลี่ยนเป็นทุกะ ไล่กลุ่มเหตุ กลุ่มทุกะเดี่ยว กลุ่มอาสวะ และกลุ่มกิเลส 6 พวง(สัญโญชน์ คันถะ โอฆะ โยคะ นิวรณ์ ปรามาส) แล้วเริ่มกลุ่มจิต-เจตสิก
หน้า ๕๓๕–๕๔๗ ทุกปัฏฐานจบ: จิต-เจตสิก อุปาทาน กิเลส ปิฏฐิทุกะ จนถึงสรณทุกะ ปิดหมวดทุกะของนัยสุดท้าย ไล่ต่อผ่านกลุ่มจิต-เจตสิก อุปาทานโคจฉกะ กิเลสโคจฉกะ และกลุ่มปิฏฐิทุกะ(ครอบคลุมองค์ฌาน ภูมิ และคุณสมบัติต่างๆ)จนถึงสรณทุกะ ปิดฉากทุกปัฏฐาน 100 ทุกะของนัยที่สี่ทั้งหมด
หน้า ๕๔๘–๕๖๗ เริ่มทุกติกปัฏฐาน (ปัจจนียานุโลม): เหตุทุกะจับคู่กุสลติกะครบ แล้วไล่ต่อกับติกะที่ 2-12 กลับมาไขว้ทุกะกับติกะในนัยสุดท้าย เริ่มเหตุทุกะจับคู่กับกุสลติกะจนครบทุกกลุ่มทุกะ แล้วเริ่มไล่จับคู่กับติกะถัดไปตั้งแต่เวทนาติกะจนถึงเริ่มปริตตติกะ
หน้า ๕๖๘–๕๗๖ เหตุทุกะไล่จับคู่ติกะต่อเนื่อง จากเวทนาติกะถึงเริ่มปริตตติกะ เหตุทุกะไล่จับคู่ติกะถัดไปทีละหมวดต่อเนื่อง แต่ละคู่นับวาระสั้นกว่าช่วงต้นเพราะเป็นการตรวจซ้ำรูปแบบเดิม
หน้า ๕๗๗–๕๘๑ เหตุทุกะจับคู่ติกะที่เหลือจนครบทั้ง 22 หมวด เหตุทุกะไล่จับคู่ติกะที่เหลือ(ปริตตารัมมณติกะ หีนติกะ มิจฉัตตนิยตติกะ และอื่นๆ)จนครบทั้ง 22 หมวด
หน้า ๕๘๒–๖๐๔ สนิทัสสนติกะ (ติกะสุดท้าย) ย้อนจับคู่กับทุกะที่เหลือจนครบเมทริกซ์ ปิดภาคทุกติกปัฏฐาน สลับให้สนิทัสสนติกะ(ติกะสุดท้าย)เป็นตัวตั้งไล่จับคู่ย้อนกับทุกะที่เหลือทั้งหมดตั้งแต่สเหตุกทุกะจนถึงปิฏฐิทุกะ ขยายครบทุกวาระ ปิดฉากภาคทุกติกปัฏฐานของนัยสุดท้ายทั้งหมด
หน้า ๖๐๕–๖๒๐ สลับลำดับเป็นติกทุกปัฏฐาน: กุสลติกะเป็นตัวตั้งไล่จับคู่ทุกะทั้ง 100 คู่จนครบ สลับทิศทางอีกครั้งเป็นติกะนำ-ทุกะตาม กุสลติกะไล่จับคู่ทุกะตั้งแต่เหตุทุกะ กลุ่มจูฬันตร กลุ่มอาสวะ-กิเลส กลุ่มจิต-เจตสิก ภูมิ จนถึงสรณทุกะ ครบทั้ง 100 คู่สำหรับติกะแรก
หน้า ๖๒๑–๖๓๓ ติกะที่เหลือไล่จับคู่ทุกะแบบย่อ ทีละหมวด ติกะที่ 2 ถึง 22 ไล่จับคู่กับทุกะแบบย่อทีละหมวด (เทียบกับกุสลติกะที่ขยายเต็ม) จนถึงสนิทัสสนติกะซึ่งเจาะลึกทุกะที่ 2-7 อีกครั้ง
หน้า ๖๓๔–๖๓๘ ติกทุกปัฏฐาน ส่วนท้าย: ติกะกลุ่มท้ายๆจับคู่กับเหตุทุกะต่อเนื่อง ไล่ติกะกลุ่มท้ายๆ(สังกิลิฏฐติกะจนถึงสนิทัสสนติกะ)จับคู่กับเหตุทุกะต่อเนื่องแบบย่อ
หน้า ๖๓๙–๖๕๔ สนิทัสสนติกะจับคู่กลุ่มกิเลส 6 พวง กลุ่มจิต-เจตสิก จนถึงสรณทุกะ ปิดภาคติกทุกปัฏฐานทั้งหมด สนิทัสสนติกะไล่จับคู่ทุกะที่เหลือ ผ่านกลุ่มกิเลส 6 พวง กลุ่มจิต-เจตสิก อุปาทาน จนถึงสรณทุกะ ปิดท้ายด้วยคำสั่งให้นับเหมือนนัยก่อนหน้า ปิดฉากภาค 'ติกทุกปัฏฐาน' ของนัยสุดท้ายทั้งหมด
หน้า ๖๕๕–๖๗๐ เริ่มติกติกปัฏฐาน (ปัจจนียานุโลม): กุสลติกะไขว้กับติกะที่เหลือทั้ง 21 หมวด หมวดใหม่เริ่มด้วยเลขวาระนับใหม่ แสดงว่าเป็นภาคที่แยกจากส่วนก่อนหน้าอย่างชัดเจน กุสลติกะไขว้กับติกะที่เหลือทั้ง 21 หมวดตามลำดับจนครบ
หน้า ๖๗๑–๖๘๓ ติกติกปัฏฐาน: ติกะที่เหลือสลับเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กุสลติกะ สลับบทบาทให้ติกะที่ 2 ถึง 22 เป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กับกุสลติกะทีละคู่ตามลำดับ ปิดคอลัมน์การไขว้ที่เกี่ยวข้องกับกุสลติกะทั้งหมด
หน้า ๖๘๔–๖๙๐ สนิทัสสนติกะ (ติกะสุดท้าย) เริ่มไขว้กับติกะที่เหลือ เปิดคอลัมน์ใหม่ สนิทัสสนติกะเริ่มเป็นตัวตั้งไขว้กับเวทนาติกะจนถึงเริ่มปริตตติกะ เป็นคอลัมน์สุดท้ายของภาคติกติกปัฏฐาน
หน้า ๖๙๑–๖๙๕ สนิทัสสนติกะไขว้ติกะที่เหลือจนครบ ปิดภาคติกติกปัฏฐานทั้งหมด สนิทัสสนติกะไล่ไขว้ติกะที่เหลือ(อัชฌัตตติกะ อัชฌัตตารัมมณติกะ)จนครบ 21 คู่ ปิดท้ายด้วยคำสั่งขยายวาระที่เหลือให้พิสดาร ปิดฉากภาค 'ติกติกปัฏฐาน' ของนัยสุดท้ายทั้งหมด
หน้า ๖๙๖–๗๑๘ เริ่มขั้นสุดท้ายของมหาปัฏฐานทั้งเล่ม: ทุกทุกปัฏฐาน (ปัจจนียานุโลม) — เหตุทุกะไขว้กับทุกะทั้งปวง เข้าสู่ขั้นสุดท้ายของนัยที่สี่และของมหาปัฏฐานทั้งคัมภีร์ คือไขว้ทุกะกับทุกะโดยตรง เหตุทุกะเป็นตัวตั้งไล่จับคู่กับสเหตุกทุกะ กลุ่มจูฬันตร กลุ่มอาสวะ-กิเลส และกลุ่มจิต-เจตสิก แล้วสลับให้ทุกะเหล่านั้นเป็นตัวตั้งย้อนจับคู่กับเหตุทุกะอีกครั้ง ก่อนเข้าสู่ทุกะสุดท้ายในหน้าถัดไป
หน้า ๗๑๙–๗๓๑ 'สรณทุกะ' ทุกะสุดท้ายในมาติกา ปิดท้ายปัฏฐานปกรณ์ พระอภิธรรมปิฎก และพระไตรปิฎก มจร. ทั้ง 45 เล่ม สรณทุกะ(ทุกะสุดท้ายลำดับที่100)ไขว้กับทุกะที่เหลือจนครบ คัมภีร์สรุปว่า 'ปัฏฐานตั้งแต่อนุโลมทุกติกปัฏฐานจนจบ มีประมาณ 30 ภาณวาร' แล้วปิดท้ายด้วยลำดับคำลงท้ายซ้อนกัน 4 ชั้น: 'ธัมมปัจจนียานุโลม ทุกทุกปัฏฐาน จบ' → 'ปัจจนียานุโลมปัฏฐาน จบ' → 'ปัฏฐานปกรณ์ จบบริบูรณ์' → 'พระอภิธรรมปิฎก จบ' ซึ่งหมายถึงจบทั้งคัมภีร์ปัฏฐาน จบพระอภิธรรมปิฎกทั้งหมด และจบพระไตรปิฎกฉบับ มจร. ทั้ง 45 เล่ม ตามด้วยคาถาอนุโมทนาปิดท้ายจากคณะผู้แปล