มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๔๘ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

1. หน้า ๑–๑๐ มูลปริยายสูตร พระพุทธเจ้าทรงวิเคราะห์การรับรู้/ยึดถือธาตุ สัตว์ เทวดา จนถึงพระนิพพาน ผ่าน 8 ระดับบุคคล แสดงว่าพระอริยะกำหนดรู้แล้วไม่ยึดถือ ต่างจากปุถุชนที่ยึดมั่นทุกสิ่งแม้กระทั่งนิพพาน
2. หน้า ๑๑–๑๖ สัพพาสวสังวรสูตร ทรงแสดงวิธีละอาสวะ 7 ประการ ได้แก่ ทัสสนา สังวร ปฏิเสวนา ขันติ ปริวัชชนา วิโนทนา และภาวนา
3. หน้า ๑๗–๒๒ ธรรมทายาทสูตร ทรงสอนให้ภิกษุเป็นธรรมทายาทไม่ใช่อามิสทายาท พระสารีบุตรแสดงธรรม 16 ประการและมัชฌิมาปฏิปทาคืออริยมรรคมีองค์ 8
4. หน้า ๒๓–๓๑ ภยเภรวสูตร บทสนทนากับชาณุโสณีพราหมณ์เรื่องความน่ากลัวของป่า พระพุทธเจ้าทรงเล่าประสบการณ์ก่อนตรัสรู้จนถึงบรรลุวิชชา 3 ในคืนตรัสรู้
5. หน้า ๓๒–๔๒ อนังคณสูตร พระสารีบุตรแสดงบุคคล 4 จำพวกเรื่องกิเลส (อังคณะ) ผ่านตัวอย่างความปรารถนาลาภสักการะของภิกษุ 16 กรณี
6. หน้า ๔๓–๔๗ อากังเขยยสูตร ข้อที่พึงหวังได้ 17 อย่างสำหรับภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ตั้งแต่เป็นที่รักของเพื่อนจนถึงอาสวักขยญาณ
7. หน้า ๔๘–๕๑ วัตถูปมสูตร อุปมาจิตเศร้าหมองกับผ้าเปื้อนมลทิน อุปกิเลส 16 ประการ และเรื่องสุนทริกภารทวาชพราหมณ์ที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธการล้างบาปด้วยน้ำศักดิ์สิทธิ์
8. หน้า ๕๒–๖๒ สัลเลขสูตร พระมหาจุนทะทูลถามเรื่องทิฏฐิ ทรงชี้ว่าฌานไม่ใช่ธรรมขัดเกลากิเลสที่แท้จริง แล้วแสดงธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส 44 ข้อ
9. หน้า ๖๓–๗๒ สัมมาทิฏฐิสูตร พระสารีบุตรอธิบายความหมายของสัมมาทิฏฐิผ่าน 16 ปริยาย ตามรูปแบบปฏิจจสมุปบาท (เหตุเกิด-ความดับ-ทางดับ)
10. หน้า ๗๓–๘๘ มหาสติปัฏฐานสูตร ทรงแสดงสติปัฏฐาน 4 อย่างละเอียด (กายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา ธัมมานุปัสสนา) จบมูลปริยายวรรคที่ 1
11. หน้า ๘๙–๙๔ จูฬสีหนาทสูตร สมณะ 4 จำพวกมีเฉพาะในศาสนานี้ ทิฏฐิ 2 (ภวทิฏฐิ-วิภวทิฏฐิ) และอุปาทาน 4 ประการ
12. หน้า ๙๕–๑๑๓ มหาสีหนาทสูตร ตอบโต้สุนักขัตตะที่ติเตียนพระพุทธเจ้า ด้วยกำลังของตถาคต 10 เวสารัชชธรรม 4 กำเนิด 4 คติ 5 และการบำเพ็ญทุกรกิริยาอย่างละเอียดสยดสยอง
13. หน้า ๑๑๔–๑๒๒ มหาทุกขักขันธสูตร ทรงแสดงคุณ โทษ และการถ่ายถอน (นิสสรณะ) ของกาม รูป และเวทนา โดยพรรณนาโทษของกามและอุปมาซากศพ 9 ระยะ
14. หน้า ๑๒๓–๑๒๙ จูฬทุกขักขันธสูตร เจ้าศากยะมหานามะทูลถามเรื่องโลภะ โทสะ โมหะยังครอบงำจิตได้แม้เข้าใจธรรมแล้ว ต้องละกามด้วยการได้ปีติสุขจากฌาน
15. หน้า ๑๓๐–๑๓๙ อนุมานสูตร พระมหาโมคคัลลานะแสดงธรรม 16 ประการที่ทำให้เป็นคนว่ายากและว่าง่าย พร้อมอุปมาส่องกระจกดูสิวฝุ่นบนใบหน้า
16. หน้า ๑๔๐–๑๔๖ เจโตขีลสูตร ตะปูตรึงใจ 5 ประการและเครื่องผูกพันใจ 5 ประการ จบด้วยอุปมาแม่ไก่ฟักไข่ที่ลูกไก่ทำลายเปลือกออกมาได้เอง
17. หน้า ๑๔๗–๑๕๑ วนปัตถสูตร หลักเกณฑ์ว่าภิกษุควรอยู่หรือหลีกจากป่า บ้าน หรือบุคคลใด โดยพิจารณาจากความเจริญของสติสมาธิและความหาง่ายของปัจจัย 4 จบสีหนาทวรรคที่ 1
18. หน้า ๑๕๒–๑๕๙ มธุปิณฑิกสูตร พระมหากัจจานะอธิบายกระบวนการอายตนะ-ผัสสะ-เวทนา-สัญญา-วิตก-ปปัญจสัญญาสังขาอย่างละเอียด พระพุทธเจ้าทรงรับรองคำอธิบาย
19. หน้า ๑๖๐–๑๖๕ เทวธาวิตักกสูตร ทรงแยกวิตกเป็น 2 ฝ่าย (อกุศล-กุศล) พร้อมเล่าประสบการณ์บรรลุฌาน 4 และวิชชา 3 ในคืนตรัสรู้
20. หน้า ๑๖๖–๑๗๐ วิตักกสัณฐานสูตร วิธี 5 ประการกำจัดวิตกอกุศล พร้อมอุปมาช่างไม้ตอกลิ่ม ซากศพผูกคอ และคนแข็งแรงบีบคอคนอ่อนแอ จบสีหนาทวรรคที่ 2
21. หน้า ๑๗๑–๑๘๐ กกจูปมสูตร เรื่องนางเวเทหิกากับทาสีกาลี และโอวาทอุปมาด้วยเลื่อย (แม้โจรเลื่อยอวัยวะก็ไม่ควรมีจิตคิดร้าย)
22. หน้า ๑๘๑–๑๙๖ อลคัททูปมสูตร เรื่องอริฏฐภิกษุมีทิฏฐิผิด อุปมาจับงูพิษผิดวิธี/ถูกวิธี และธรรมเปรียบเหมือนแพที่ใช้ข้ามฟากไม่ควรแบกติดตัว
23. หน้า ๑๙๗–๒๐๗ วัมมิกสูตรและรถวิเนตสูตร ปริศนาจอมปลวก 15 ข้อที่เทวดาถามพระกุมารกัสสป และอุปมารถ 7 ผลัดอธิบายวิสุทธิ 7 ขั้นที่เป็นเพียงบันไดสู่อนุปาทาปรินิพพาน
24. หน้า ๒๐๘–๒๑๘ นิวาปสูตร อุปมามารกับพรานเนื้อที่ปลูกหญ้าล่อ ฝูงเนื้อ 4 กลุ่ม/สมณพราหมณ์ 4 พวก มีเพียงผู้ได้ฌานสมาบัติจริงเท่านั้นที่พ้นบ่วงมาร
25. หน้า ๒๑๙–๒๓๓ ปาสราสิสูตร (อริยปริเยสนาสูตร) การแสวงหาที่ประเสริฐ/ไม่ประเสริฐ พระพุทธเจ้าทรงเล่าพระประวัติการแสวงหาโพธิญาณด้วยพระองค์เองอย่างละเอียด จนถึงปฐมเทศนา
26. หน้า ๒๓๔–๒๔๔ จูฬหัตถิปโทปมสูตร อุปมารอยเท้าช้าง ความเลื่อมใสในพระพุทธเจ้าที่เริ่มจากหลักฐานทางอ้อมก่อนเข้าใจธรรมผ่านการปฏิบัติจริง
27. หน้า ๒๔๕–๒๕๕ มหาหัตถิปโทปมสูตร พระสารีบุตรเปรียบอริยสัจ 4 กับรอยเท้าช้าง วิเคราะห์มหาภูตรูป 4 (ปฐวี อาโป เตโช) พร้อมอุปมาภัยพิบัติทางธรรมชาติ
28. หน้า ๒๕๖–๒๖๓ มหาสาโรปมสูตร ทรงปรารภพระเทวทัตต์ แสดงอุปมาพรหมจรรย์กับต้นไม้มีแก่น 5 ระดับ (กิ่งใบ-สะเก็ด-เปลือก-กระพี้-แก่น) แก่นแท้คือเจโตวิมุติที่ไม่กำเริบ
29. หน้า ๒๖๔–๒๗๑ จูฬสาโรปมสูตร พราหมณ์ปิงคลโกจฉะถามเรื่องครูทั้ง 6 ทรงแสดงอุปมาแก่นไม้ซ้ำ ขยายถึงฌาน 4 อรูปฌาน 4 จบโอปัมมวรรค
30. หน้า ๒๗๒–๒๗๙ จูฬโคสิงคสาลสูตร พระอนุรุทธ นันทิยะ กิมิละอยู่ร่วมกันอย่างสามัคคีในป่าโคสิงคสาลวัน ด้วยเมตตากายกรรม วจีกรรม มโนกรรม
31. หน้า ๒๘๐–๒๘๙ มหาโคสิงคสาลสูตร พระเถระผู้ใหญ่ 6 รูปสนทนาธรรมว่าภิกษุเช่นไรทำให้ป่าโคสิงคสาลวันงดงาม แต่ละท่านตอบตามคุณสมบัติของตน
32. หน้า ๒๙๐–๒๙๕ มหาโคปาลสูตร อุปมานายโคบาลผู้ไม่ฉลาด/ฉลาด กับองค์ 11 ประการที่ทำให้ภิกษุเจริญหรือไม่เจริญในธรรมวินัย
33. หน้า ๒๙๖–๓๐๐ จูฬโคปาลสูตรและเริ่มจูฬสัจจกสูตร อุปมานายโคบาลนำฝูงโคข้ามแม่น้ำคงคาเปรียบการข้ามกระแสมาร และเริ่มแนะนำสัจจกนิครนถ์นักโต้วาทะผู้อวดตัว
34. หน้า ๓๐๑–๓๐๙ จบจูฬสัจจกสูตร สัจจกท้าทายเรื่องอนัตตา ถูกท้าววชิรปาณีขู่ด้วยกระบองเพชรจนยอมรับความพ่ายแพ้ เปรียบตนเหมือนต้นกล้วยไม่มีแก่น
35. หน้า ๓๑๐–๓๒๔ มหาสัจจกสูตร พระพุทธเจ้าทรงเล่าพระประวัติการแสวงหาโมกขธรรมและการบำเพ็ญทุกรกิริยาอย่างอุกฤษฏ์ก่อนบรรลุฌาน 4 และวิชชา 3
36. หน้า ๓๒๕–๓๒๙ จูฬตัณหาสังขยสูตร ท้าวสักกะทูลถามข้อปฏิบัติสิ้นตัณหาโดยย่อ พระมหาโมคคัลลานะเขย่าเวชยันตปราสาททดสอบท้าวสักกะ
37. หน้า ๓๓๐–๓๔๘ มหาตัณหาสังขยสูตร ภิกษุสาติมีทิฏฐิผิดเรื่องวิญญาณ ทรงสอนปฏิจจสมุปบาทฉบับเต็มสายทั้งสายเกิดและสายดับ และเหตุปัจจัยการเกิดในครรภ์
38. หน้า ๓๔๙–๓๕๘ มหาอัสสปุรสูตร ธรรมที่ทำความเป็นสมณะและพราหมณ์ที่แท้จริง เริ่มจากหิริโอตตัปปะ ไปจนถึงฌาน 4 วิชชา 3 และสมัญญา 6 ของภิกษุผู้สิ้นอาสวะ
39. หน้า ๓๕๙–๓๖๓ จูฬอัสสปุรสูตร ข้อปฏิบัติของสมณะที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่รูปแบบภายนอก แต่อยู่ที่การละกิเลส 12 อย่างและเจริญพรหมวิหาร 4 จบมหายมกวรรค
40. หน้า ๓๖๔–๓๗๘ สาเลยยกสูตรและเวรัญชกสูตร ทรงแสดงอกุศลกรรมบถ 10 และกุศลกรรมบถ 10 พร้อมผลของกรรมแก่ชาวบ้านสาละและพราหมณ์คฤหบดีเมืองเวรัญชา (เนื้อหาเดียวกัน)
41. หน้า ๓๗๙–๓๘๖ มหาเวทัลลสูตร บทสนทนาเชิงอภิธรรมระหว่างพระมหาโกฏฐิกะกับพระสารีบุตร วิเคราะห์ปัญญา วิญญาณ เวทนา สัญญา และเจโตวิมุตติ 4 แบบ
42. หน้า ๓๘๗–๓๙๔ จูฬเวทัลลสูตร วิสาขอุบาสกถามพระธรรมทินนาภิกษุณีเรื่องสักกายทิฏฐิ อุปาทานขันธ์ 5 และลำดับการดับของสังขาร 3 ในสัญญาเวทยิตนิโรธ
43. หน้า ๓๙๕–๔๐๐ จูฬธรรมสมาทานสูตรและเริ่มมหาธรรมสมาทานสูตร ธรรมสมาทาน 4 แบบตามสุข-ทุกข์ในปัจจุบันและวิบาก พร้อมอุปมาเถามาลุวาทำลายต้นสาละ
44. หน้า ๔๐๑–๔๐๖ จบมหาธรรมสมาทานสูตร อุปมา 5 ข้อ (น้ำเต้าขมผสมยาพิษ นมส้ม-น้ำผึ้ง ฯลฯ) อธิบายผลกรรม 4 แบบอย่างเป็นรูปธรรม
45. หน้า ๔๐๗–๔๑๐ วีมังสกสูตร วิธีที่ภิกษุพึงตรวจสอบว่าพระตถาคตเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจริงหรือไม่ ด้วยเหตุผลและการสังเกต ศรัทธาที่มีทัสสนะเป็นมูลจึงมั่นคง
46. หน้า ๔๑๑–๔๑๖ โกสัมพิยสูตร ทรงระงับความแตกแยกของภิกษุชาวโกสัมพีด้วยสาราณิยธรรม 6 ประการ และญาณ 7 ประการของพระโสดาบัน
47. หน้า ๔๑๗–๔๒๓ พรหมนิมันตนิกสูตร พกพรหมมีทิฏฐิว่าพรหมสถานเที่ยงยั่งยืน พระพุทธเจ้าเสด็จไปหักล้าง ทรงหายตัวท่ามกลางพรหมบริษัทเพื่อยืนยันความเป็นพระสัมมาสัมพุทธะ
48. หน้า ๔๒๔–๔๓๐ มารตัชชนียสูตร จบเล่มมูลปัณณาสก์ มารเข้าไปในท้องพระมหาโมคคัลลานะ ท่านเล่านิทานอดีตชาติที่เคยเป็นมารทูสีเบียดเบียนภิกษุสมัยพระกกุสันธพุทธเจ้าจนตกนรก จบจูฬยมกวรรคและจบเล่ม