ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๓๔ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

1. หน้า ๑–๖ ปัญญาสนิบาต: นฬินิกาชาดก ราชธิดานฬินิกาถูกพระบิดาส่งไปทำลายตบะของอิสิสิงคดาบสผู้บริสุทธิ์เพื่อแก้ภัยแล้ง แสดงพิษภัยของกามคุณที่ทำลายพรหมจรรย์และตบะของนักพรต
2. หน้า ๖–๑๓ ปัญญาสนิบาต: อุมมาทันตีชาดก พระเจ้าสีวิราชทรงหลงใหลนางอุมมาทันตีภรรยาของอภิปารกเสนาบดี แต่ทรงชนะพระทัยด้วยธรรม ไม่ล่วงเกินภรรยาผู้อื่น แสดงการข่มใจและการปกครองโดยธรรมของกษัตริย์
3. หน้า ๑๓–๑๘ ปัญญาสนิบาต: มหาโพธิชาดก (จบปัญญาสนิบาตชาดก) มหาโพธิปริพาชกโต้วาทะหักล้างลัทธิความเห็นผิดต่างๆ และแสดงปฏิปทาของผู้นำที่ตั้งอยู่ในธรรม ปิดท้ายปัญญาสนิบาต
4. หน้า ๑๙–๒๔ สัฏฐินิบาต: โสณกชาดก พระเจ้าอรินทมะทรงตามหาโสณกะพระสหายเก่าซึ่งออกบวชเป็นปัจเจกพุทธเจ้า ได้สดับธรรมเรื่องความไม่ประมาทและการสละกาม แสดงคุณของการออกบวช เปิดหมวดสัฏฐินิบาต
5. หน้า ๒๔–๒๙ สัฏฐินิบาต: สังกิจจชาดก (จบสัฏฐินิบาตชาดก) สังกิจจฤาษีแสดงธรรมและอธรรมแก่พระเจ้าพรหมทัตต์ พรรณนาผลของบาปกรรมและนรกต่างๆ เตือนให้ละอธรรมและตั้งมั่นในธรรม ปิดท้ายสัฏฐินิบาต
6. หน้า ๓๐–๓๗ สัตตตินิบาต: กุสชาดก พระเจ้ากุสราชผู้มีรูปชั่วแต่ทรงปัญญา ทรงลุ่มหลงรูปโฉมนางประภาวดี ทรงยอมลำบากติดตามจนได้นางกลับคืน แสดงอานุภาพของความเพียรและความอดทน เปิดหมวดสัตตตินิบาต
7. หน้า ๓๘–๔๖ สัตตตินิบาต: โสณนันทชาดก (จบสัตตตินิบาตชาดก) พระเจ้ามโนชะเสด็จไปขอขมาโทษโสณดาบส เรื่องสองพี่น้องโสณะและนันทะผู้บำเพ็ญตบะและกตัญญูปรนนิบัติบิดามารดา แสดงคุณของความกตัญญูและการเลี้ยงดูบิดามารดา ปิดท้ายสัตตตินิบาต
8. หน้า ๔๗–๕๔ อสีตินิบาต: จุลลหังสชาดก พระยาหงส์ธตรฐติดบ่วงนายพราน สุมุขหงส์ผู้เป็นเสนาบดียอมสละชีวิตไม่ทิ้งนายในยามมีภัย นายพรานเลื่อมใสจึงปล่อยและนำไปเฝ้าพระราชา สอนเรื่องความจงรักภักดีและคุณของกัลยาณมิตร
9. หน้า ๕๔–๖๓ อสีตินิบาต: มหาหังสชาดก ชาดกสำนวนยาวว่าด้วยหงส์สุมุขะไม่ละทิ้งพระยาหงส์ผู้ติดบ่วง แสดงความกล้าหาญเสียสละของมิตรแท้ และการแสดงธรรมถวายพระเจ้ากาสีจนทรงเลื่อมใสปล่อยหงส์ทั้งสอง
10. หน้า ๖๓–๗๕ อสีตินิบาต: สุธาโภชนชาดก โกสิยเศรษฐีผู้ตระหนี่ ท้าวสักกะและเหล่าเทพจำแลงมาโปรดสอนเรื่องการให้ทานและแบ่งปัน จนเศรษฐีละความตระหนี่ แสดงอานิสงส์ของทานเหนือการบริโภคผู้เดียว
11. หน้า ๗๕–๘๘ อสีตินิบาต: กุณาลชาดก นกดุเหว่ากุณาละ (พระโพธิสัตว์) แสดงโทษและมายาของหญิงแก่พญานก และสรรเสริญคุณของการประพฤติพรหมจรรย์ ผู้ไม่ตกอยู่ในอำนาจของกาม
12. หน้า ๘๘–๑๐๑ อสีตินิบาต: มหาสุตโสมชาดก (จบอสีตินิบาตชาดก) พระเจ้าสุตโสม (พระโพธิสัตว์) ผู้รักษาสัจจะ ยอมกลับไปหาโจรโปริสาทผู้เสวยเนื้อมนุษย์ตามคำสัญญา แล้วแสดงธรรมทรมานให้โปริสาทเลิกกินคน เน้นคุณของการรักษาคำสัตย์ ปิดท้ายอสีตินิบาต
13. หน้า ๑๐๒–๑๑๒ มหานิบาต: ๑. เตมิยชาดก (เตมีย์ใบ้ — บำเพ็ญเนกขัมมบารมี) พระเตมีย์ราชกุมารทรงระลึกชาติได้ว่าการครองราชสมบัติเป็นเหตุให้ต้องทำบาปกรรมและตกนรก จึงแกล้งทำเป็นใบ้ ง่อยเปลี้ย และหูหนวกตลอด 16 ปีเพื่อหลีกเลี่ยงราชสมบัติ เมื่อพระราชาสั่งให้นายสารถีนำไปฝังในป่า พระองค์จึงแสดงพระองค์แล้วเสด็จออกบวช ทรงบำเพ็ญเนกขัมมบารมี
14. หน้า ๑๑๒–๑๒๔ มหานิบาต: ๒. มหาชนกชาดก (บำเพ็ญวิริยบารมี) พระมหาชนกเสด็จลงเรือเพื่อไปค้าขายทางทะเล เรืออับปางกลางมหาสมุทร พระองค์ทรงว่ายน้ำด้วยความเพียรไม่ท้อถอยอยู่ 7 วัน 7 คืนแม้มองไม่เห็นฝั่ง จนนางมณีเมขลาเทพธิดามาช่วยพาขึ้นฝั่ง ทรงเป็นแบบอย่างของวิริยบารมี
15. หน้า ๑๒๔–๑๓๓ มหานิบาต: ๓. สุวรรณสามชาดก (พระสุวรรณสาม — บำเพ็ญเมตตาบารมี) สุวรรณสามเลี้ยงดูบิดามารดาผู้ตาบอดด้วยความกตัญญูและแผ่เมตตาต่อสรรพสัตว์จนสัตว์ป่าไม่ทำร้าย พระเจ้าปิลยักขราชยิงธนูอาบยาพิษถูกสุวรรณสามขณะตักน้ำ ด้วยอานุภาพแห่งเมตตาและคำสัตย์ของบิดามารดา สุวรรณสามจึงฟื้นคืน
16. หน้า ๑๓๔–๑๔๙ มหานิบาต: ๔. เนมิราชชาดก (บำเพ็ญอธิษฐานบารมี) พระเจ้าเนมิราชทรงบำเพ็ญทานและรักษาศีลอย่างมั่นคงจนเลื่องลือถึงสวรรค์ ท้าวสักกะจึงส่งมาตลีเทพสารถีนำราชรถทิพย์มาเชิญเสด็จ พาทอดพระเนตรทั้งนรกที่สัตว์ผู้ทำบาปได้รับทุกข์และสวรรค์ที่ผู้ทำบุญได้เสวยสุข แล้วเสด็จกลับมาครองราชย์
17. หน้า ๑๔๙–๑๖๗ มหานิบาต: ๕. มโหสถชาดก (มโหสถบัณฑิต — บำเพ็ญปัญญาบารมี) มโหสถบัณฑิตเป็นราชบัณฑิตของพระเจ้าวิเทหราชผู้มีปัญญาเฉียบแหลมมาแต่เยาว์วัย สามารถแก้ปัญหายากและตัดสินคดีความด้วยอุบายอันชาญฉลาด ทรงเอาชนะกลศึกของพระเจ้าจุลนีพรหมทัตและอาจารย์เกวัฏ ปลดเปลื้องพระราชาและมหาชนจากเงื้อมมือศัตรู
18. หน้า ๑๖๗–๑๘๓ มหานิบาต: ๖. ภูริทัตชาดก (ภูริทัตนาคราช — บำเพ็ญศีลบารมี) พญานาคภูริทัตผู้ทรงยศ ละทิ้งสมบัติในนาคพิภพขึ้นมาอธิษฐานรักษาอุโบสถศีลบนจอมปลวกริมฝั่งน้ำ ยอมสละชีวิตไม่ยอมทำลายศีล ถูกหมองูอาลัมพายน์จับพิษจับตัวไปทรมานและบังคับให้เล่นแสดง ภูริทัตอดกลั้นความเจ็บปวดด้วยความไม่โกรธ จนพระญาตินาคออกติดตามมาช่วยให้พ้นภัย
19. หน้า ๑๘๓–๑๙๙ มหานิบาต: ๗. จันทกุมารชาดก (บำเพ็ญขันติบารมี) พระจันทกุมารพระโอรสของพระเจ้าเอกราช ทรงถูกกัณฑหาลพราหมณ์ปุโรหิตผู้ผูกอาฆาตยุยงพระบิดาให้จัดพิธีบูชายัญด้วยพระราชโอรส พระราชธิดา พระมเหสีและสัตว์ทั้งหลาย พระจันทกุมารทรงอดทนอดกลั้นต่อมรณภัยด้วยขันติธรรม จนท้าวสักกะเสด็จมาขัดขวางทำลายพิธี ราชสมบัติกลับคืนสู่ธรรม
20. หน้า ๑๙๙–๒๑๕ มหานิบาต: ๘. มหานารทกัสสปชาดก (บำเพ็ญอุเบกขาบารมี) พระเจ้าอังคติราชแห่งวิเทหรัฐหลงเชื่อคุณาชีวกนักบวชเปลือยผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิว่าบุญบาปไม่มี จึงละเลิกการบำเพ็ญกุศล พระนางรุจาราชธิดาทูลเตือนแต่ไม่สำเร็จ นารทมหาพรหมโพธิสัตว์จึงเสด็จลงมาแสดงธรรมปราบทิฏฐิผิดของพระราชาให้กลับตั้งอยู่ในสัมมาทิฏฐิ
21. หน้า ๒๑๕–๒๔๘ มหานิบาต: ๙. วิธุรชาดก (วิธุรบัณฑิต — บำเพ็ญสัจจบารมี) นางวิมลาพระมเหสีท้าววรุณนาคราชปรารถนาดวงหทัยของวิธุรบัณฑิต อำมาตย์ผู้ทรงธรรมของพระเจ้าธนัญชัยโกรัพยะ ปุณณกยักษ์รับอาสาเล่นสะกาชนะพระราชาได้ตัววิธุรบัณฑิตมาแล้วพาเหาะไปหมายจะฆ่าชิงดวงใจ วิธุรบัณฑิตไม่สะดุ้งกลัว แสดงธรรมจนปุณณกะเลื่อมใส พาไปนาคพิภพและได้ครองนางอิรันทตีในที่สุด
22. หน้า ๒๔๘–๒๔๙ มหานิบาต: ๑๐. เวสสันดรชาดก — ทศพร พระนางผุสดีเทพธิดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ก่อนจะจุติลงมาเกิด ทูลขอพร 10 ประการจากท้าวสักกะ เพื่อจะได้ไปบังเกิดเป็นอัครมเหสีพระเจ้าสีวิราชและเป็นพระมารดาของพระโพธิสัตว์เวสสันดร
23. หน้า ๒๕๐–๒๕๖ เวสสันดรชาดก: หิมพานต์ พระเวสสันดรประสูติกลางถนนย่านพ่อค้าในกรุงเชตุดร เมื่อทรงเจริญวัยได้พระราชทานช้างปัจจัยนาเคนทร์ (ช้างเผือกผู้บันดาลฝน) แก่พราหมณ์เมืองกลิงคะ ชาวสีพีขัดเคืองจึงทูลพระเจ้าสญชัยให้เนรเทศพระองค์ไปเขาวงกต
24. หน้า ๒๕๖–๒๖๗ เวสสันดรชาดก: ทานกัณฑ์ ก่อนออกจากพระนคร พระเวสสันดรทรงบำเพ็ญสัตตสดกมหาทาน (บริจาคช้าง ม้า รถ ทาส ทาสี โคนม อย่างละ 700) พระนางมัทรีทูลขอตามเสด็จพร้อมสองพระกุมาร แล้วกราบลาพระชนกชนนี
25. หน้า ๒๖๗–๒๗๑ เวสสันดรชาดก: วนปเวสน์ สี่กษัตริย์เสด็จออกจากกรุงสีพีด้วยราชรถ ระหว่างทางพระราชทานม้าและรถแก่พราหมณ์จนต้องเสด็จดำเนินด้วยพระบาท ผ่านแคว้นเจตรัฐเข้าสู่ป่า ประทับ ณ อาศรมบนเขาวงกตที่เทพนิรมิตถวาย
26. หน้า ๒๗๑–๒๗๕ เวสสันดรชาดก: ชูชก พราหมณ์เฒ่าชูชกแห่งกลิงครัฐได้นางอมิตตดาสาวมาเป็นภรรยา นางถูกหญิงชาวบ้านเยาะเย้ยจึงยุให้ชูชกไปทูลขอสองพระกุมารชาลี-กัณหามาเป็นทาสรับใช้ ชูชกออกเดินทางไปพบเจตบุตรพรานเฝ้าด่านป่า
27. หน้า ๒๗๖–๒๗๙ เวสสันดรชาดก: จุลพน ชูชกลวงเจตบุตรพรานว่าตนเป็นราชทูตของพระเจ้าสญชัย เจตบุตรจึงถวายเสบียงและบอกทางเข้าป่าเล็ก (จุลพน) มุ่งสู่อาศรมของอจุตฤาษี
28. หน้า ๒๗๙–๒๘๕ เวสสันดรชาดก: มหาพน ชูชกพบอจุตฤาษี ลวงถามทางเช่นเดิม อจุตฤาษีพรรณนาเส้นทางผ่านป่าใหญ่ (มหาพน) และความงามของเขาวงกตโดยละเอียด แล้วชี้ทางไปยังที่ประทับของพระเวสสันดร
29. หน้า ๒๘๕–๒๙๓ เวสสันดรชาดก: กุมาร (ทารกบรรพ) ชูชกเข้าเฝ้าทูลขอสองพระกุมาร พระเวสสันดรทรงบำเพ็ญบุตรทานพระราชทานชาลีและกัณหาแก่ชูชก ชูชกผูกมัดเฆี่ยนตีลากสองกุมารไป สองกุมารคร่ำครวญอาลัยพระบิดาและพระมารดา
30. หน้า ๒๙๓–๓๐๑ เวสสันดรชาดก: มัทรี เทวดาแปลงเป็นราชสีห์และเสือขวางทางมิให้พระนางมัทรีกลับทันเวลา เมื่อกลับถึงอาศรมไม่พบสองพระโอรส พระนางออกตามหาคร่ำครวญทั่วป่าจนสิ้นสติ ครั้นฟื้น พระเวสสันดรตรัสบอกว่าได้พระราชทานลูกเป็นทานแล้ว พระนางทรงอนุโมทนา
31. หน้า ๓๐๑–๓๐๔ เวสสันดรชาดก: สักกบรรพ ท้าวสักกะแปลงเพศเป็นพราหมณ์มาทูลขอพระนางมัทรี พระเวสสันดรทรงบำเพ็ญทารทาน (ให้ภรรยาเป็นทาน) ท้าวสักกะจึงถวายพระนางมัทรีคืนและประทานพร 8 ประการ
32. หน้า ๓๐๔–๓๑๑ เวสสันดรชาดก: มหาราช ชูชกพาสองพระกุมารหลงทางไปถึงกรุงสีพี พระเจ้าสญชัยทรงไถ่พระนัดดาด้วยทรัพย์จำนวนมาก ชูชกบริโภคอาหารเกินขนาดถึงแก่ความตาย พระเจ้าสญชัยทรงจัดกระบวนทัพเสด็จไปรับพระเวสสันดรกลับพระนคร
33. หน้า ๓๑๑–๓๑๓ เวสสันดรชาดก: ฉกษัตริย์ กษัตริย์ทั้งหกพระองค์ (พระเวสสันดร พระนางมัทรี พระเจ้าสญชัย พระนางผุสดี พระชาลี พระกัณหา) ทรงพบกันพร้อมหน้าในป่า ต่างทรงวิสัญญีสลบด้วยกำลังความปีติ เกิดฝนโบกขรพรรษตกลงมา
34. หน้า ๓๑๔–๓๑๘ เวสสันดรชาดก: นครกัณฑ์ (จบมหาเวสสันตรชาดก จบมหานิบาตชาดก จบเล่ม ๒๘) พระเจ้าสญชัยทรงขอขมาและอภิเษกพระเวสสันดรขึ้นครองราชย์ เสด็จกลับกรุงเชตุดรโดยราชขบวน มหาชนรับเสด็จ ทรงปล่อยสัตว์และบำเพ็ญมหาทานต่อ จบด้วยพระเวสสันดรสวรรคตเสด็จสู่สวรรค์ จบมหาเวสสันตรชาดกและมหานิบาตชาดก