มหาวรรค ภาค ๑

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๔๑ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

1. หน้า ๑–๘ โพธิกถา และปฐมสัปดาห์หลังตรัสรู้ ทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทตลอด ๓ ยาม เรื่องมุจจลินทนาคราชแวดวงพระกายป้องกันฝน และพ่อค้าตปุสสะ-ภัลลิกะถวายสัตตุก้อนเป็นอุบาสกคู่แรกในโลก
2. หน้า ๙–๑๓ พุทธปริวิตกกถาและพรหมยาจนกถา พระพุทธเจ้าทรงท้อพระทัยจะแสดงธรรม ท้าวสหัมบดีพรหมอาราธนาด้วยอุปมาดอกบัว ๔ เหล่า และเรื่องอุปกาชีวกผู้ไม่เชื่อ
3. หน้า ๑๔–๒๐ ปฐมเทศนาแก่ปัญจวัคคีย์ (ธัมมจักกัปปวัตนสูตร) เสด็จไปหาปัญจวัคคีย์ที่ป่าอิสิปตนะ ทรงแสดงทางสายกลางและอริยสัจ ๔ จนพระโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม แล้วทูลขอบรรพชาอุปสมบท
4. หน้า ๒๐–๒๔ อนัตตลักขณสูตร ทรงแสดงว่าขันธ์ ๕ เป็นอนัตตา จนปัญจวัคคีย์ทั้งหมดบรรลุอรหัตต์
5. หน้า ๒๔–๓๑ เรื่องยสกุลบุตรและสหาย ยสกุลบุตรเบื่อหน่ายหนีออกจากปราสาทหลังเห็นบริวารนอนหลับเป็นป่าช้าผีดิบ พบพระพุทธเจ้าและบรรลุอรหัตต์ บิดามารดาภรรยาเป็นอุบาสก-อุบาสิกาคู่แรก สหาย ๕๔ คนออกบวชตาม
6. หน้า ๓๒–๓๔ ทรงส่งสาวกประกาศศาสนาและมารผจญ ทรงส่งพระอรหันต์ ๖๐ รูปไปประกาศศาสนา อนุญาตบรรพชาด้วยไตรสรณคมน์ และเรื่องมารมาผจญ
7. หน้า ๓๔–๓๖ เรื่องสหายภัททวัคคีย์ ๓๐ คน สหาย ๓๐ คนตามหาหญิงแพศยาที่ขโมยของหนี พบพระพุทธเจ้าผู้ตรัสถามว่าแสวงหาหญิงหรือแสวงหาตนดีกว่ากัน แล้วออกบวชทั้งหมด
8. หน้า ๓๖–๔๒ ปาฏิหาริย์ทรมานชฎิล ๓ พี่น้อง พระพุทธเจ้าทรงแสดงปาฏิหาริย์หลายครั้งปราบพยศอุรุเวลกัสสปและพี่น้อง เช่น ทรมานพญานาคดุร้าย เทวดามาฟังธรรม และเสด็จอุตตรกุรุทวีปหลบเลี่ยงงานบูชายัญ
9. หน้า ๔๒–๔๘ ปาฏิหาริย์ต่อเนื่องและอุปสมบทชฎิล ๑๐๐๐ รูป ปาฏิหาริย์เก็บผลไม้ทิพย์ ก่อไฟ ดับไฟ และน้ำท่วมที่ทรงเดินจงกรมเหนือน้ำ จนชฎิล ๓ พี่น้องพร้อมบริวาร ๑๐๐๐ คนขอบรรพชาอุปสมบท
10. หน้า ๔๙–๕๖ อาทิตตปริยายสูตร และเสด็จสู่ราชคฤห์ เทศนา "สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน" แก่ภิกษุ ๑๐๐๐ รูปจนบรรลุอรหัตต์ แล้วเสด็จสู่ราชคฤห์ พระเจ้าพิมพิสารเข้าเฝ้าและถวายพระเวฬุวัน
11. หน้า ๕๖–๖๒ พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะบรรพชา พบพระอัสสชิผู้แสดงคาถา "เย ธมฺมา เหตุปฺปภวา" จนได้ดวงตาเห็นธรรม แล้วชักชวนปริพาชก ๒๕๐ คนออกจากสำนักสญชัยผู้อาเจียนเป็นเลือด
12. หน้า ๖๒–๖๔ เสียงติเตียนและต้นเหตุอุปัชฌายวัตร ประชาชนติเตียนว่าพระพุทธเจ้า "ตัดสกุล" และภิกษุใหม่ไม่มีผู้สอนจนนุ่งห่มไม่เรียบร้อย นำไปสู่บัญญัติอุปัชฌายวัตร
13. หน้า ๖๔–๗๖ อุปัชฌายวัตรและสัทธิวิหาริกวัตร รายละเอียดหน้าที่ระหว่างศิษย์กับอุปัชฌาย์ และการประณาม-ขอขมา
14. หน้า ๗๗–๘๔ อุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรม พระสารีบุตรบวชให้พราหมณ์ผู้ซูบผอมเพราะไม่มีใครบวชให้ กำหนดคณะสงฆ์อย่างน้อย ๑๐ รูปและพรรษา ๑๐ จึงให้อุปสมบทได้ (เรื่องพระอุปเสนวังคันตบุตรพรรษาเดียวถูกตำหนิ)
15. หน้า ๘๔–๙๘ อาจริยวัตรและอันเตวาสิกวัตร หน้าที่ระหว่างอาจารย์กับศิษย์คู่ขนานกับอุปัชฌาย์ พร้อมองค์ ๕ แห่งภิกษุผู้ให้อุปสมบท (เริ่ม)
16. หน้า ๙๙–๑๑๒ องค์คุณของภิกษุผู้ให้อุปสมบท คุณสมบัติ ๕ และ ๖ ประการที่อุปัชฌาย์ต้องมี
17. หน้า ๑๑๓–๑๑๗ ติตถิยปริวาส นักบวชเดียรถีย์เก่าขอบวชใหม่ต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน พร้อมข้อยกเว้นสำหรับชฎิลบูชาไฟและศากยะ
18. หน้า ๑๑๗–๑๒๔ ข้อห้ามอุปสมบทบุคคลมีปัญหาสังคม หมอชีวกโกมารภัจจ์กับคนป่วยแอบบวชรักษาตัว ทหารหนีราชการ โจรองคุลิมาล และบุคคลมีปัญหาทางกฎหมาย
19. หน้า ๑๒๔–๑๒๗ พวกเด็กชายสัตตรสวัคคีย์และกำหนดอายุบวช เด็กชายอุบาลีและเพื่อน ๑๗ คนบวชแล้วร้องไห้ขอข้าวกลางดึก นำไปสู่การกำหนดอายุขั้นต่ำผู้อุปสมบท ๒๐ ปี และสามเณร ๑๕ ปี
20. หน้า ๑๒๘–๑๓๕ การถือนิสสัย พระพุทธเจ้าไม่มีภิกษุติดตามเพราะติดกฎพรรษา ๑๐ ปี จึงผ่อนให้ภิกษุฉลาดถือนิสสัยเพียง ๕ พรรษา
21. หน้า ๑๓๕–๑๓๘ พระราหุลกุมารทรงผนวช ราหุลขอทรัพย์มรดกจากพระพุทธเจ้า แต่กลับให้บวชแทน พระเจ้าสุทโธทนะเศร้าโศกทูลขอห้ามบวชบุตรที่พ่อแม่ไม่อนุญาต
22. หน้า ๑๓๘–๑๔๓ ระเบียบสามเณรและข้อห้ามบวช ทัณฑกรรมสามเณร ห้ามบัณเฑาะก์ คนลักเพศ และคนเข้ารีดเดียรถีย์อุปสมบท
23. หน้า ๑๔๓–๑๔๔ นาคแปลงกายขอบวช นาคเบื่อกำเนิดสัตว์แปลงเป็นมนุษย์บวชสำเร็จ แต่หลับแล้วกลับร่างเป็นงูจนภิกษุตกใจ พระพุทธเจ้าปลอบและประทานพรอุโบสถแก่นาค
24. หน้า ๑๔๔–๑๕๐ ข้อห้ามอุปสมบทเพิ่มเติมและบุคคลไม่ควรบวช ห้ามคนฆ่ามารดาบิดา ฆ่าพระอรหันต์ ทำสังฆเภท คนสองเพศ และเริ่มรายชื่อบุคคล ๒๐/๓๒ จำพวกที่ไม่ควรบรรพชา
25. หน้า ๑๕๑–๑๖๑ ปิดท้ายมหาขันธกะที่ ๑ พิธีสวดถามอันตรายิกธรรม คำขานนาค กรรมวาจาอุปสมบท และอกรณียกิจ ๔ (เรื่องภิกษุหนุ่มพบภรรยาเก่าจนเสพเมถุนธรรม)
26. หน้า ๑๖๒–๑๖๗ สรุปมหาขันธกะและเริ่มอุโบสถขันธกะ อุทานคาถาสรุป ๑๗๒ เรื่องของมหาขันธกะ แล้วพระเจ้าพิมพิสารทูลขอให้สงฆ์ประชุมกันเหมือนปริพาชกอัญญเดียรถีย์
27. หน้า ๑๖๗–๑๗๒ ปาติโมกขุทเทศและพระมหากัปปินะ ทรงอนุญาตการสวดปาติโมกข์ทุกกึ่งเดือน และเรื่องพระมหากัปปินะที่คิดว่าตนบริสุทธิ์ไม่จำเป็นต้องทำอุโบสถ จนพระพุทธเจ้าเสด็จไปตักเตือนด้วยฤทธิ์
28. หน้า ๑๗๒–๑๘๒ การสมมติสีมาและวันอุโบสถ วิธีกำหนดเขตแดนทำสังฆกรรม (สีมา) ขนาดต่างๆ และการกำหนดวันอุโบสถ
29. หน้า ๑๘๒–๑๘๙ ระเบียบการสวดปาติโมกข์ พระฉัพพัคคีย์ขู่ฆ่าภิกษุผู้โจทอาบัติตน และข้อห้ามสวดปาติโมกข์เบาเกินไปหรือมีคฤหัสถ์ร่วมฟัง
30. หน้า ๑๙๐–๑๙๘ ปักขคณนาและการมอบฉันทะ-ปาริสุทธิ วิธีนับวันข้างขึ้นข้างแรม และการมอบฉันทะ/ปาริสุทธิสำหรับภิกษุอาพาธหรือถูกจับกุมในวันอุโบสถ
31. หน้า ๑๙๘–๒๐๖ คัคคะภิกษุวิกลจริตและวิธีทำอุโบสถ ทรงอนุญาตอุมมัตตกสมมติแก่ภิกษุวิกลจริต และวิธีทำอุโบสถ ๓ แบบตามจำนวนภิกษุ
32. หน้า ๒๐๖–๒๒๓ กรณีศึกษาการทำอุโบสถ ๗๐๐ ติกะ ไล่เรียงกรณีต่าง ๆ ของการทำอุโบสถโดยเปยยาล จบอุโบสถขันธกะ (๘๖ เรื่อง)
33. หน้า ๒๒๓–๒๒๕ เริ่มวัสสูปนายิกขันธกะ (การเข้าพรรษา) ชาวบ้านติเตียนภิกษุเที่ยวจาริกทั้งปีเหยียบย่ำติณชาติ ทรงอนุญาตให้จำพรรษา ๒ ช่วง (ปุริมิกา/ปัจฉิมิกา)
34. หน้า ๒๒๕–๒๔๓ สัตตาหกรณียะ การขอลาไปกิจธุระ ๗ วันระหว่างพรรษาด้วยเหตุต่างๆ เช่น สหธรรมิกอาพาธ มารดาบิดาป่วยไข้ หรือกิจสงฆ์
35. หน้า ๒๔๔–๒๔๘ อันตรายที่ทำให้ออกพรรษาได้ สัตว์ร้าย โจร ไฟไหม้ น้ำท่วม ขาดอาหาร หรือถูกสตรี/หญิงแพศยาล่อลวงด้วยทรัพย์และการแต่งงาน
36. หน้า ๒๔๙–๒๕๖ สถานที่จำพรรษาและปฏิญาณจำพรรษา ภิกษุจำพรรษาในหมู่โคต่าง เรือ โพรงไม้ ฯลฯ เรื่องหลานชายนางวิสาขาพลาดโอกาสบวช และพระอุปนนทศากยบุตรผิดคำปฏิญาณจำพรรษา ๒ แห่งเพราะโลภจีวร จบวัสสูปนายิกขันธกะ (๕๒ เรื่อง)
37. หน้า ๒๕๗–๒๖๕ มูควัตรและกำเนิดปวารณา ภิกษุกลุ่มหนึ่งคิดค้น "มูควัตร" ไม่พูดจากันตลอดพรรษา ถูกพระพุทธเจ้าตำหนิว่าเป็นเหมือนหมู่สัตว์เลี้ยง จึงทรงอนุญาตปวารณาแทน
38. หน้า ๒๖๕–๒๗๐ วิธีปวารณาตามจำนวนสงฆ์ อาการทำปวารณา ๔ อย่าง และวิธีปวารณาสำหรับสงฆ์ ๕, ๔, ๓, ๒ รูป หรือรูปเดียว
39. หน้า ๒๗๐–๒๘๙ กรณีศึกษาการปวารณา ปวารณาไม่ต้องอาบัติ ปวารณาที่มีความสงสัย ฝืนใจ หรือมุ่งความแตกร้าว รวมถึงบุคคลที่ควรเว้นในบริษัทปวารณา
40. หน้า ๒๘๙–๒๙๘ เตวาจิกาปวารณาและข้อห้ามปวารณา เหตุฉุกเฉิน ๑๐ ประการที่อนุญาตให้ปวารณาน้อยหน และวิธีงดปวารณาภิกษุมีอาบัติ
41. หน้า ๒๙๙–๓๐๔ ความขัดแย้งในการปวารณาและบทสรุปเล่ม ๔ ภิกษุกลุ่มหนึ่งพยายามขัดขวางปวารณาของภิกษุผู้อยู่ผาสุกด้วยกลอุบาย ทรงอนุญาตให้เลื่อนปวารณาได้ จบปวารณาขันธกะ (๔๖ เรื่อง) ปิดท้ายเล่ม ๔ (มหาวรรค ภาค ๑)