ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค
ฉบับ มมร. · เล่ม ๖๘ · หน้า ๙๙๒ · ข้อ 256
เข้าสู่ระบบเพื่อคั่นหน้า

วิญาณนี้เป็นเพียงธรรมได้ปัจจัยแล้ว ย่อม

เข้าถึงภพอื่นด้วยประการฉะนี้ ความเคลื่อนไปจาก

ภพ ย่อมไม่มีแก่วิญญาณนั้น วิญญาณเว้นเหตุจาก

ภพนั้นก็มีไม่ได้.

ท่านอธิบายว่า วิญญาณนี้เกิดขึ้นเพียงอาศัยรูปธรรมและอรูป- ธรรมเป็นปัจจัยอันได้แล้ว ย่อมเข้าถึงภพอื่น มิใช่สัตว์ มิใช่ชีวะด้วย ประการฉะนี้ อนึ่ง ความเคลื่อนจากภพในอดีตมาในภพนี้ของวิญญาณ นั้นก็ไม่มี ความปรากฏของวิญญาณในโลกนี้ เว้นเหตุจากภพอดีตก็มี

ไม่ได้. อนึ่ง ในบทนี้ท่านกล่าวว่า การจุติโดยการเคลื่อนไปมีก่อน.

การปฏิสนธิโดยการสืบต่อระหว่างภพเป็นต้น มีภายหลัง.

ในบทนี้พระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ว่า เมื่อมีความไม่เคลื่อนไป ปรากฏอย่างนี้ จะพึงมีผลของสิ่งอื่นโดยความเป็นอื่น เพราะขันธ์ใน อัตภาพมนุษย์นี้ดับไป เพราะกรรมอันเป็นปัจจัยของผลไม่ไปในวิญ- ญาณนั้น มิใช่หรือ. อนึ่ง เมื่อไม่มีผู้เสพ ผลจะพึงมีแก่ใครเล่า. เพราะฉะนั้น วิธีนี้จึงไม่งาม.

ท่านกล่าวไว้ในบทนี้ว่า

สนฺตาเน ยํ ผลํ เอตํ นาญฺสฺส น จ อญฺโต

พีชานํ อภิสงฺขาโร เอตสฺสตฺถสฺส สาธโก.