อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต

ฉบับ มจร. · พระสุตตันตปิฎก · เล่มที่ ๒๑ · ๓๙๒ หน้า

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๒๘ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

หน้า ๑–๑๙ ๑. ภัณฑคามวรรค หมวดว่าด้วยพุทธกิจ ณ ภัณฑคาม แคว้นวัชชี เปิดวรรคด้วยอนุพุทธสูตรว่าด้วยธรรม ๔ ที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ (ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ) ตามด้วยปปติตสูตร ปฐม-ทุติยขตสูตร อนุโสตสูตร อัปปัสสุตสูตร โสภณสูตร เวสารัชชสูตร(ญาณ ๔ แห่งความแกล้วกล้าของตถาคต) ตัณหุปปาทสูตร และปิดท้ายด้วยโยคสูตรว่าด้วยโยคะ ๔ ประการ
หน้า ๒๐–๓๒ ๒. จรวรรค หมวดว่าด้วยอิริยาบถ ๔ (เดิน ยืน นั่ง นอน) เปิดด้วยจรสูตรและสีลสูตรสอนเรื่องความเพียรในทุกอิริยาบถ ตามด้วยปธานสูตรและสังวรสูตรว่าด้วยสัมมัปปธานและปธาน ๔ ปัญญัตติสูตร โสขุมมสูตร อคติสูตร ๓ สูตรว่าด้วยอคติ ๔ ปิดท้ายด้วยภัตตุทเทสกสูตรว่าด้วยพระภัตตุทเทสกะผู้ลำเอียงและไม่ลำเอียง
หน้า ๓๓–๔๙ ๓. อุรุเวลวรรค หมวดว่าด้วยพุทธกิจในตำบลอุรุเวลาหลังตรัสรู้ เปิดด้วยปฐม-ทุติยอุรุเวลสูตร(ท้าวสหัมบดีพรหมทูลเชิญให้เคารพธรรม) ตามด้วยโลกสูตรและกาฬการามสูตรอันมีชื่อเสียงว่าด้วยความหมายคำว่า 'ตถาคต' พรหมจริยสูตร กุหสูตร สันตุฏฐิสูตร อริยวังสสูตร(อริยวงศ์ ๔ อันเลิศ) ธัมมปทสูตร และปริพพาชกสูตร
หน้า ๕๐–๖๗ ๔. จักกวรรค เริ่มวรรคด้วยจักกสูตรว่าด้วยจักร ๔ และสังคหสูตรว่าด้วยสังคหวัตถุ ตามด้วยสีหสูตรอุปมาราชสีห์กับการบันลือธรรมของตถาคต อัคคัปปสาทสูตร วัสสการสูตรและโทณสูตรอันโด่งดัง (โทณพราหมณ์ทูลถามว่าพระพุทธเจ้าเป็นเทพ คนธรรพ์ ยักษ์ หรือมนุษย์ ทรงตอบด้วยอุปมาดอกบัวไม่แปดเปื้อนน้ำ) อปริหานิยสูตร ปฏิลีนสูตร อุชชยสูตรและอุทายิสูตร
หน้า ๖๘–๘๓ โรหิตัสสวรรคที่ ๕ (จบปฐมปัณณาสก์) เปิดด้วยสมาธิภาวนาสูตรและปัญหพยากรณสูตร ตามด้วยโรหิตัสสสูตรทั้งสอง (เทพบุตรโรหิตัสสะทูลถามเรื่องที่สุดแห่งโลก ทรงแสดงว่าที่สุดโลกไม่อาจถึงด้วยการเดินทาง แต่บัญญัติไว้ในกายที่มีประมาณวาหนึ่ง) วิปัลลาสสูตร (วิปลาส ๔ อย่างในสัญญา จิต ทิฏฐิ) และอุปักกิเลสสูตร จบปฐมปัณณาสก์
หน้า ๘๔–๙๙ ปุญญาภิสันทวรรค (เริ่มทุติยปัณณาสก์) ว่าด้วยห้วงบุญกุศล ๔ ประการ การอยู่ร่วมกันแบบผีและเทวดาของคู่สามีภรรยา คู่ครองผู้มีธรรมเสมอกันอย่างนกุลปิตา-นกุลมาตา และอานิสงส์การถวายโภชนะแก่ปฏิคาหก (สุปปวาสาสูตร สุทัตตสูตร โภชนสูตร คิหิสามีจิสูตร)
หน้า ๑๐๐–๑๑๖ ปัตตกัมมวรรค ปัตตกัมมสูตรว่าด้วยธรรม ๔ ที่ปรารถนายาก (โภคะ ยศ อายุยืน สุคติ) อานัณยสูตร พรหมสูตร (มารดาบิดาคือพรหมของบุตร) นิรยสูตร รูปสูตร สราคสูตร อหิราชสูตร (เมตตาต่อตระกูลพญางู ๔ ต้นกำเนิดขันธปริตร) เทวทัตตสูตร (ลาภสักการะฆ่าพระเทวทัต) ปธานสูตร และอธัมมิกสูตร
หน้า ๑๑๗–๑๒๕ ๓. อปัณณกวรรค หมวดว่าด้วยข้อปฏิบัติที่ไม่ผิด รวมสูตรสั้นๆ เช่น ปธานสูตร สัมมาทิฏฐิสูตร สัปปุริสสูตร ปฐม-ทุติยอัคคสูตร กุสินารสูตร (พุทธกิจก่อนปรินิพพานที่กุสินารา เชิญภิกษุถามข้อสงสัยครั้งสุดท้าย) อจินเตยยสูตร (๔ เรื่องไม่ควรคิด) ทักขิณสูตร วณิชชสูตร และกัมโพชสูตร
หน้า ๑๒๖–๑๓๘ ๔. มจลวรรค หมวดว่าด้วยสมณะผู้ไม่หวั่นไหว มีสูตรคู่ตรงข้ามนรก-สวรรค์ (ปาณาติปาต มุสาวาท อวัณณารหะ โกธครุ) ตโมตมสูตรและโอณโตณตสูตร ปุตตสูตร สังโยชนสูตร สัมมาทิฏฐิสูตร และขันธสูตร ซึ่งล้วนแจกแจงบุคคล ๔ จำพวกแบบสมณะไม่หวั่นไหว/ดอกบัวขาว/ดอกบัวหลวง/ผู้ละเอียดอ่อน
หน้า ๑๓๙–๑๕๓ ๕. อสุรวรรค (จบทุติยปัณณาสก์) หมวดว่าด้วยบุคคลเหมือนอสูรและเทวดา เริ่มด้วยอสุรสูตร สมาธิสูตร ๓ สูตร ฉวาลาตสูตร (อุปมาท่อนไม้ในป่าช้า) ราควินยสูตร ขิปปนิสันติสูตร อัตตหิตสูตร สิกขาปทสูตร และจบด้วยโปตลิยสูตร บทสนทนากับปริพาชกโปตลิยะเรื่องการติเตียน-สรรเสริญตามกาล
หน้า ๑๕๔–๑๖๘ ๑. วลาหกวรรค (ตติยปัณณาสก์) เปิดตติยปัณณาสก์ด้วยวลาหกวรรค หมวดอุปมาบุคคลด้วยธรรมชาติ ได้แก่ เมฆ (คำราม/ให้ฝน) หม้อ ห้วงน้ำ มะม่วง หนู โคผู้ ต้นไม้ และอสรพิษ แต่ละสูตรเทียบบุคคล ๔ จำพวกกับคุณสมบัติภายนอก-ภายในที่สอดคล้องหรือขัดแย้งกัน
หน้า ๑๖๙–๑๘๑ เกสิวรรคที่ ๒ วรรคว่าด้วยเกสีสารถีผู้ฝึกม้าและเปรียบเทียบต่างๆ มี ๑๐ สูตร ได้แก่ เกสิสูตร (เกสีสารถีทูลถามวิธีฝึกม้า พระพุทธเจ้าตรัสว่าทรง 'ฆ่า' ผู้ฝึกไม่ได้โดยไม่ทรงสั่งสอนต่อ) ชวสูตร-ปโตทสูตร-นาคสูตร (เปรียบภิกษุกับม้าอาชาไนยและช้างต้น) สังเวชนียสูตร (สังเวชนียสถาน ๔ แห่ง) และปฐม-ทุติยภยสูตร
หน้า ๑๘๒–๑๙๙ ภยวรรคที่ ๓ วรรคว่าด้วยภัย ๑๐ สูตร ได้แก่ อัตตานุวาทสูตร (ภัย ๔) อูมิภยสูตร (ภัย ๔ ของผู้บวชคือคลื่น จระเข้ น้ำวน ปลาร้าย) ปฐม-ทุติยนานากรณสูตร และปฐม-ทุติยเมตตาสูตร ปฐม-ทุติยตถาคตอัจฉริยสูตร (เหตุอัศจรรย์เมื่อตถาคตประสูติ ตรัสรู้ แสดงธรรม) อานันทอัจฉริยสูตร จักกวัตติอัจฉริยสูตร
หน้า ๒๐๐–๒๐๘ ปุคคลวรรคที่ ๔ วรรคว่าด้วยประเภทบุคคล ๑๐ สูตร ได้แก่ สังโยชนสูตร ปฏิภาณสูตร อุคฆฏิตัญญูสูตร (บุคคล ๔ จำพวกตามความเข้าใจธรรม: อุคฆฏิตัญญู วิปจิตัญญู เนยยะ ปทปรมะ) อุฏฐานผลสูตร สาวัชชสูตร ปฐม-ทุติยสีลสูตร นิกกัฏฐสูตร ธัมมกถิกสูตร วาทีสูตร
หน้า ๒๐๙–๒๑๓ อาภาวรรคที่ ๕ (จบตติยปัณณาสก์) วรรคสั้นๆ ว่าด้วยแสงสว่าง ๑๐ สูตร เปรียบแสงสว่างของดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ ไฟ และปัญญา โดยสรุปว่าแสงสว่างแห่งปัญญาเป็นเลิศทุกสูตร ปฐม-ทุติยกาลสูตร ทุจจริตสูตร-สุจริตสูตร และสารสูตร (ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ เป็นธรรมแก่นสาร)
หน้า ๒๑๔–๒๒๕ อินทริยวรรคที่ ๑ (จตุตถปัณณาสก์) วรรคแรกของจตุตถปัณณาสก์ ว่าด้วยอินทรีย์และพละ ๑๐ สูตร ได้แก่ อินทริยสูตร สัทธาพลสูตร-ปฏิสังขานพลสูตร กัปปสูตร โรคสูตร ปริหานิสูตร ภิกขุนีสูตร (พระอานนท์แสดงธรรมโปรดภิกษุณีผู้แกล้งป่วยเพราะราคะ นางสำนึกผิดขอขมา) และสุคตวินยสูตร (เหตุ ๔ ประการที่ทำให้พระสัทธรรมเสื่อมหรือดำรงมั่น)
หน้า ๒๒๖–๒๓๘ ๒. ปฏิปทาวรรค หมวดว่าด้วยปฏิปทา ๔ ประเภท (ทุกขา/สุขา ปฏิปทา คู่กับ ทันธา/ขิปปาภิญญา) และปฏิปทาการอดทน ๔ อย่าง มีสังขิตตสูตร วิตถารสูตร อสุภสูตร ปฐม-ทุติยขมสูตร มหาโมคคัลลานสูตรและสารีปุตตสูตร สสังขารสูตร ปิดท้ายด้วยยุคนัทธสูตร ว่าด้วยการเจริญสมถะและวิปัสสนาควบคู่กัน ๔ แนวทางสู่อรหัตตผล
หน้า ๒๓๙–๒๕๖ ๓. สัญเจตนิยวรรค หมวดว่าด้วยความจงใจและหลักตรวจสอบคำสอน เริ่มด้วยเจตนาสูตร วิภัตติสูตร (ปฏิสัมภิทา ๔ ของพระสารีบุตร) มหาโกฏฐิตสูตรและอานันทสูตร อายาจนสูตร (อัครสาวกและอุบาสกอุบาสิกาต้นแบบ) ราหุลสูตร (ธาตุ ๔ ไม่ใช่อัตตา) จบด้วยมหาปเทสสูตร หลักมหาปเทส ๔ สำหรับตรวจสอบคำสอนที่อ้างว่าเป็นพุทธพจน์
หน้า ๒๕๗–๒๗๕ ๔. โยธาชีววรรค หมวดว่าด้วยองค์ประกอบของนักรบอาชีพเปรียบกับภิกษุ เริ่มด้วยโยธาชีวสูตรและปาฏิโภคสูตร มีบทสนทนากับวัสสการพราหมณ์ อภยสูตร สมณสัจจสูตร อุมมัคคสูตร อุปกสูตร (เรื่องอุปกมัณฑิกาบุตรถูกพระเจ้าอชาตศัตรุดุ) สัจฉิกรณียสูตร และอุโปสถสูตร
หน้า ๒๗๖–๓๑๙ ๕. มหาวรรค หมวดว่าด้วยเรื่องใหญ่ เริ่มด้วยโสตานุคตสูตร ฐานสูตร และภัททิยสูตร (หลักไม่ปลงใจเชื่อโดยง่าย ๑๐ ประการ คล้ายกาลามสูตร แสดงแก่เจ้าลิจฉวีภัททิยะ) สาปุคิยาสูตร วัปปสูตรและสาฬหสูตร มัลลิกาเทวีสูตร (เหตุแห่งความงามและความมั่งคั่ง) อัตตันตปสูตร ตัณหาสูตร (ตัณหาวิจริต ๑๐๘) และเปมสูตร
หน้า ๓๒๐–๓๓๑ ๑. สัปปุริสวรรค (ปัญจมปัณณาสก์) เปิดปัญจมปัณณาสก์ด้วยสิบสูตรรูปแบบคู่ขนาน แสดง 'อสัตบุรุษ-อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ' เทียบกับ 'สัตบุรุษ-สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ' ผ่านหัวข้อศีล ๕ ศรัทธาหิริโอตตัปปะ กรรมบถ ๗ และ ๑๐ อริยมรรคมีองค์ ๘ และมรรค ๑๐ โดยผู้ 'ยิ่งกว่า' คือผู้ทั้งประพฤติเองและชักชวนผู้อื่นด้วย
หน้า ๓๓๑–๓๓๗ ๒. โสภณวรรค ว่าด้วยผู้ทำบริษัทให้งามและผู้ประทุษร้ายบริษัท เริ่มด้วยปริสาสูตร ตามด้วยสูตรคู่ตรงข้าม 'ดำรงอยู่ในนรกเหมือนถูกฝัง' กับ 'ดำรงอยู่ในสวรรค์เหมือนได้รับอัญเชิญ' ผ่านหัวข้อทิฏฐิ ความกตัญญู ศีล ๕ มรรคมีองค์ ๘ วจีทุจริต และหิริโอตตัปปะ ปิดท้ายด้วยทุสสีลสูตร
หน้า ๓๓๘–๓๔๔ ๓. ทุจจริตวรรค วรรคว่าด้วยทุจริตและสุจริต ๑๑ สูตร ได้แก่ ทุจจริตสูตร (วจีทุจริต-สุจริต ๔) ทิฏฐิสูตร อกตัญญุตาสูตร ปาณาติปาตีสูตร ปฐม-ทุติยมัคคสูตร โวหารปถสูตรทั้งสอง อหิริกสูตร ทุปปัญญสูตร และกวิสูตรว่าด้วยกวี ๔ จำพวก (จินตากวี สุตกวี อัตถกวี ปฏิภาณกวี)
หน้า ๓๔๕–๓๕๘ ๔. กัมมวรรค วรรคว่าด้วยกรรม ๑๑ สูตร แสดงกรรม ๔ ประเภท (ดำ-ขาว-ทั้งดำทั้งขาว-ไม่ดำไม่ขาว) โดยย่อและพิสดาร มีโสณกายนสูตรเป็นบทสนทนาโต้แย้งข้อกล่าวหาว่าพระพุทธเจ้าสอนอกิริยะ ตามด้วยปฐม-ทุติยสิกขาปทสูตรว่าด้วยอนันตริยกรรม ๕ อริยมัคคสูตร โพชฌังคสูตร สมณสูตร และสัปปุริสานิสังสสูตร
หน้า ๓๕๙–๓๗๐ ๕. อาปัตติภยวรรค (จบปัญจมปัณณาสก์) วรรคว่าด้วยภัยจากอาบัติ ๑๑ สูตร เปิดด้วยสังฆเภทกสูตร เรื่องพระพาหิยะพยายามทำลายสงฆ์ ตามด้วยอาปัตติภยสูตรเปรียบอาบัติ ๔ ระดับด้วยอุปมาโจรถูกลงทัณฑ์ สิกขานิสังสสูตร เสยยาสูตร (การนอน ๔ แบบ) ถูปารหสูตร ปัญญาวุฑฒิสูตร พหุการสูตร และโวหารสูตร ๔ สูตร ปิดวรรคพร้อมจบปัญจมปัณณาสก์
หน้า ๓๗๑–๓๘๑ ๖. อภิญญาวรรค วรรคว่าด้วยธรรมที่ควรรู้ยิ่ง ๑๐ สูตร เด่นด้วยมาลุงกยปุตตสูตร พระมาลุงกยบุตรทูลขอฟังธรรมโดยย่อ ทรงแสดงเหตุเกิดตัณหา ๔ ประการ แล้วบรรลุอรหัตตผล นอกจากนี้มีอภิญญาสูตร ปริเยสนาสูตร สังคหวัตถุสูตร กุลสูตร อาชานียสูตรทั้งสอง พลสูตร อรัญญสูตร และกัมมสูตร
หน้า ๓๘๑–๓๘๙ ๗. กัมมปถวรรค วรรคว่าด้วยกรรมบถ ๑๐ สูตร แต่ละสูตรว่าด้วยกรรมบถหนึ่งอย่าง (ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตพยาบาท มิจฉาทิฏฐิ) ในรูปแบบซ้ำ ๔ ลักษณะคือทำเอง ชักชวนผู้อื่น พอใจ และสรรเสริญการกระทำนั้น นำไปสู่นรกหรือสวรรค์ตามลำดับ
หน้า ๓๘๙–๓๙๒ ๘. ราคเปยยาล (ปิดท้ายจตุกกนิบาต) หมวดสุดท้ายของจตุกกนิบาต เป็นบทเปยยาลย่อ แสดงธรรมที่ควรเจริญ ๔ ประการ (สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท ฯลฯ) เพื่อรู้ยิ่ง กำหนดรู้ สิ้น ละ เสื่อม คลาย ดับ สละ และสละคืนราคะ โทสะ โมหะ และกิเลสอื่นอีก ๑๔ ชนิดจนถึงปมาทะ ปิดท้ายด้วย 'ราคเปยยาล จบ' ซึ่งเป็นบทสรุปปิดเล่มจตุกกนิบาตทั้งหมดอย่างสมบูรณ์