ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑

ฉบับ มจร. · พระสุตตันตปิฎก · เล่มที่ ๒๗ · ๖๓๔ หน้า

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๑๓๑ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

หน้า ๑–๕ ๑. อปัณณกวรรค (เอกนิบาต) วรรคเปิดคัมภีร์ชาดกทั้งหมด รวม ๑๐ เรื่องว่าด้วยหลักการปฏิบัติไม่ผิดพลาด เริ่มด้วยอปัณณกชาดก เรื่องแรกสุดของพระไตรปิฎกส่วนชาดก และปิดท้ายด้วยมฆเทวชาดกและสุขวิหาริชาดก แต่ละเรื่องสั้นมาก มีเพียงคาถา ๑ บทและร้อยแก้วอธิบายที่มาสั้นๆ
หน้า ๕–๙ ๒. สีลวรรค รวม ๑๐ เรื่องว่าด้วยอานิสงส์ของศีล ผ่านอุปมาสัตว์ เช่น เนื้อลักขณะและนิโครธ จนถึงนฬปานชาดกที่พญาวานรใช้ปัญญาลวงยักษ์ด้วยการดื่มน้ำผ่านหลอดไม้อ้อ
หน้า ๙–๑๓ ๓. กุรุงควรรค รวม ๑๐ เรื่องว่าด้วยกวางและสัตว์ต่างๆ หมายเหตุสำคัญ: หน้า ๑๐ ขาดหายจากฐานข้อมูล ทำให้เนื้อหาเรื่องที่ ๒๒-๒๔ (กุกกุรชาดก โภชาชานียชาดก อาชัญญชาดก) สูญหายไป ข้อมูลกระโดดจากท้ายเรื่อง ๒๑ ในหน้า ๙ ไปยังเรื่องที่ ๒๕ ในหน้า ๑๑ โดยตรง
หน้า ๑๓–๑๗ ๔. กุลาวกวรรค รวม ๑๐ เรื่องเปิดด้วยกุลาวกชาดกอันโด่งดัง ที่ท้าวสักกะเทวราชยอมสละชีวิตให้พวกอสูรเพื่อรักษาลูกนกครุฑในรัง ตามด้วยเรื่องสัตว์ปีกและปลาต่างๆ ปิดท้ายด้วยขทิรังคารชาดกที่เศรษฐีบำเพ็ญทานแม้ถูกมารขู่ให้ตกหลุมไฟ
หน้า ๑๗–๒๑ ๕. อัตถกามวรรค รวม ๑๐ เรื่องว่าด้วยผู้ใคร่ประโยชน์และโทษของความไม่ฉลาดในอุบาย เช่น เวทัพพชาดก (พราหมณ์โลภถูกโจรฆ่าตาย) และปิดท้ายด้วยทุมเมธชาดกเรื่องการบูชายัญด้วยคนโง่
หน้า ๒๒–๒๕ ๖. อาสิงสวรรค รวม ๑๐ เรื่องว่าด้วยความหวังและความเพียร เปิดด้วยมหาสีลวชาดกและจูฬชนกชาดก (ต้นเค้าเรื่องพระมหาชนกผู้มีความเพียร) ปิดท้ายด้วยเภริวาทกชาดกและสังขธมชาดกที่สอนเรื่องความพอประมาณไม่ทำเกินเหตุ
หน้า ๒๖–๒๙ ๗. อิตถีวรรค รวม ๑๐ เรื่องว่าด้วยธรรมชาติของหญิงตามมุมมองวรรณกรรมโบราณ เช่น อสาตมันตชาดกและทุราชานชาดก ปิดท้ายด้วยกุททาลชาดกเรื่องการชนะใจตนเองอย่างแท้จริง
หน้า ๓๐–๓๓ ๘. วรุณวรรค รวม ๑๐ เรื่องคละหัวข้อ ต้นไม้ ปลา และความฝัน เด่นที่มหาสุปินชาดก เรื่องความฝัน ๑๖ ประการอันโด่งดัง ปิดท้ายด้วยภีมเสนชาดกเรื่องคนคุยโวโอ้อวด
หน้า ๓๔–๓๘ ๙. อปายิมหวรรค รวม ๑๐ เรื่องว่าด้วยโทษของสุราและอบายมุข เปิดด้วยสุราปานชาดก มีกิมปักกชาดกเปรียบกามคุณกับผลไม้มีพิษ ปิดท้ายด้วยอกตัญญุชาดก
หน้า ๓๘–๔๑ ๑๐. ลิตตวรรค รวม ๑๐ เรื่องเบ็ดเตล็ด เปิดด้วยลิตตชาดก (ลูกสกาเคลือบยาพิษ) มีมหาสุทัสสนชาดกเรื่องสังขารไม่เที่ยงอันเป็นคาถาที่มีชื่อเสียง ปิดท้ายด้วยอสาตรูปชาดก
หน้า ๔๒–๔๕ ๑๑. ปโรสตวรรค รวม ๑๐ เรื่อง เปิดด้วยปโรสตชาดกสอนว่าคนมีปัญญาคนเดียวประเสริฐกว่าคนโง่ ๑๐๐ กว่าคน มีมิตตวินทชาดกเรื่องความโลภมากจนตกนรกถูกจักรบดขยี้ ปิดท้ายด้วยกุณฑปูวชาดกและสัพพสังหารกปัญหชาดก
หน้า ๔๖–๔๙ ๑๒. หังสิวรรค รวม ๑๐ เรื่อง หลายเรื่องเกี่ยวข้องกับพระโพธิสัตว์มโหสถบัณฑิตผู้มีปัญญาเฉียบแหลม ปิดท้ายด้วยพันธนโมกขชาดกเรื่องการหลุดพ้นจากเครื่องจองจำด้วยวาจา
หน้า ๕๐–๕๓ ๑๓. กุสนาฬิวรรค รวม ๑๐ เรื่องเบ็ดเตล็ดว่าด้วยมิตรภาพและปัญญา เปิดด้วยกุสนาฬิชาดกเรื่องเทวดาผูกมิตรกันแม้ต่างศักดิ์ศรี ปิดท้ายด้วยโกสิยชาดกเรื่องนางพราหมณีขี้เกียจแสร้างป่วย
หน้า ๕๔–๕๗ ๑๔. อสัมปทานวรรค รวม ๑๐ เรื่อง เปิดด้วยอสัมปทานชาดกเรื่องมิตรไมตรีที่ต้องรักษาด้วยการรับสิ่งของกัน มีฌานโสธนชาดกและจันทาภชาดกเรื่องพรหมโลก ปิดท้ายด้วยกากชาดกเรื่องกาไม่มีมันเหลวเพราะใจร้อน
หน้า ๕๘–๖๑ ๑๕. กกัณฏกวรรค (ปิดเอกนิบาต ๑๕๐ เรื่อง) วรรคสุดท้ายของเอกนิบาต ว่าด้วยกิ้งก่าเป็นต้น มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๑๔๑-๑๕๐) รวมโคธชาดกและสัญชีวชาดก ปิดท้ายด้วยบัญชีสรุปวรรคทั้ง ๑๕ วรรค และคำว่า 'ชาดกที่ประดับเอกกนิบาต จบ' ซึ่งเป็นจุดสิ้นสุดของเอกนิบาตทั้งหมด (๑๕๐ เรื่องแรก)
หน้า ๖๒–๖๘ ๑. ทัฬหวรรค (ทุกนิบาต วรรคที่๑) วรรคแรกของทุกนิบาต (ชาดกคาถาคู่) เปิดเรื่องด้วยราโชวาทชาดก (๑๕๑) ชาดกชื่อดัง ว่าด้วยพระราชาสองพระองค์เอาชนะกันด้วยคุณธรรมตรงข้ามความชั่ว มีชาดกรวม ๙-๑๐ เรื่อง (๑๕๑-๑๖๐)
หน้า ๖๙–๗๔ ๒. สันถววรรค วรรคที่ ๒ ของทุกนิบาต ว่าด้วยความสนิทสนม มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๑๖๑-๑๗๐) เน้นสอนเรื่องการเลือกคบมิตรและคุณค่าของการอยู่ร่วมกับสัตบุรุษ
หน้า ๗๔–๘๐ ๓. กัลยาณวรรค วรรคที่ ๓ ของทุกนิบาต ว่าด้วยกัลยาณธรรม มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๑๗๑-๑๘๐) มีหลายเรื่องเกี่ยวกับลิงหลอกลวงหรือทำลายมิตรภาพ
หน้า ๘๐–๘๕ ๔. อสทิสวรรค วรรคที่ ๔ ของทุกนิบาต ว่าด้วยอสทิสกุมาร มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๑๘๑-๑๙๐) มีอุปมาหลากหลาย เช่น ลาห่มหนังราชสีห์ และอานิสงส์ของศีล
หน้า ๘๕–๙๐ ๕. รุหกวรรค วรรคที่ ๕ ของทุกนิบาต ว่าด้วยรุหกปุโรหิต มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๑๙๑-๒๐๐) ว่าด้วยความประพฤติของหญิงไม่ซื่อสัตย์ ความยุติธรรม และการเลือกคู่ครองมีศีลธรรม
หน้า ๙๑–๙๖ ๖. นตังทัฬหวรรค วรรคที่ ๖ ของทุกนิบาต ว่าด้วยเครื่องผูกที่มั่นคง มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๒๐๑-๒๑๐) มีขันธชาดก (๒๐๓) อันเป็นที่มาของขันธปริตรอันโด่งดัง
หน้า ๙๗–๑๐๒ ๗. พีรณถัมภกวรรค วรรคที่ ๗ ของทุกนิบาต ว่าด้วยป่าช้าพีรณถัมภกะ มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๒๑๑-๒๒๐) มีเรื่องเต่าพูดมากจนถึงความพินาศ และคติเรื่องคนโกงตอบคนโกง
หน้า ๑๐๒–๑๐๘ ๘. กาสาววรรค วรรคที่ ๘ ของทุกนิบาต ว่าด้วยผ้ากาสาวพัสตร์ มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๒๒๑-๒๓๐) เปิดวรรคด้วยกาสาวชาดกชื่อดัง
หน้า ๑๐๘–๑๑๔ ๙. อุปาหนวรรค วรรคที่ ๙ ของทุกนิบาต ว่าด้วยอุปมาด้วยรองเท้า มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๒๓๑-๒๔๐) มีเรื่องพระเจ้าปิงคละผู้โหดร้ายจนราษฎรยินดีเมื่อสวรรคต
หน้า ๑๑๔–๑๑๙ ๑๐. สิงคาลวรรค (ปิดทุกนิบาต ๑๐๐ เรื่อง) วรรคที่ ๑๐ (สุดท้าย) ของทุกนิบาต ว่าด้วยสุนัขจิ้งจอก มีชาดก ๑๐ เรื่อง (๒๔๑-๒๕๐) มีคุตติลชาดก (นักดนตรีซื่อสัตย์ต่อครู) ปิดท้ายด้วยบัญชีสรุปวรรคทั้ง ๑๐ ของทุกนิบาต ปิดทุกนิบาตทั้งหมด (๑๕๑-๒๕๐)
หน้า ๑๒๐–๑๒๗ ๑. สังกัปปวรรค (ติกนิบาต) วรรคแรกของติกนิบาต (ชาดกสามคาถา) หมายเหตุ: หน้า ๑๒๐ ฐานข้อมูลขาดชาดกเรื่องแรกคือสังกัปปราคชาดก (๒๕๑) ไปทั้งเรื่อง เนื้อหาที่ปรากฏจริงเริ่มจากติลมุฏฐิชาดก (๒๕๒) ต่อด้วยมณิกัณฐชาดก กุณฑกกุจฉิสินธวชาดก สุกชาดก และอื่นๆ ปิดท้ายด้วยบัญชีสรุป ๑๐ ชาดก
หน้า ๑๒๗–๑๓๓ ๒. ปทุมวรรค (ติกนิบาต) วรรคว่าด้วยดอกบัว มีปทุมชาดก มหาปนาทชาดก (ปราสาททองคำมโหฬารของพระเจ้ามหาปนาทะ) สุวัณณกักกฏกชาดก (ช้างติดก้ามปูทอง) และอุลูกชาดก (แต่งตั้งนกเค้าเป็นราชาไม่เหมาะสม)
หน้า ๑๓๔–๑๔๐ ๓. อุทปานวรรค (ติกนิบาต) วรรคว่าด้วยบ่อน้ำ เริ่มด้วยอุทปานทูสกชาดก ตามด้วยพยัคฆชาดก กัจฉปชาดก กุรุธัมมชาดก และปุฏทูสกชาดก (ลิงชอบทำลายของที่ผู้อื่นสร้าง)
หน้า ๑๔๑–๑๔๗ ๔. อัพภันตรวรรค (ติกนิบาต) วรรคว่าด้วยผลไม้ทิพย์อัพภันตระ เปิดด้วยอัพภันตรชาดก มีสิริชาดก (โชคลาภของอนาถบิณฑิกเศรษฐี: ไก่ แก้วมณี ไม้เท้า นางปุญญลักขณาเทวี) และสีลวีมังสกชาดกปิดท้าย
หน้า ๑๔๘–๑๕๕ ๕. กุมภวรรค (ติกนิบาต, ปิดติกนิบาต ๕๐ เรื่อง) วรรคสุดท้ายของติกนิบาต ว่าด้วยหม้อสมบัติ มีกายนิพพินทชาดก (ความเบื่อหน่ายร่างกาย) กามวิลาปชาดก (ชายถูกเสียบหลาวคร่ำครวญถึงภรรยา) ปิดท้ายด้วยบัญชีสรุปครบทั้ง ๕ วรรค (๕๐ เรื่อง) ของติกนิบาต
หน้า ๑๕๖–๑๖๔ ๑. กาลิงควรรค (จตุกกนิบาต) วรรคแรกของจตุกกนิบาต (ชาดกสี่คาถา) หน้า ๑๕๖ ว่างเปล่าสนิทในฐานข้อมูล ขาดข้อความปิดติกนิบาต หัวเรื่องจตุกกนิบาต หัวเรื่องกาลิงควรรค และตอนต้นของจูฬกาลิงคชาดก (๓๐๑) ไปทั้งหมด เนื้อหาที่เหลือมีมหาอัสสาโรหชาดก เอกราชชาดก ชวสกุณชาดก (ราชสีห์อกตัญญูต่อนกหัวขวาน) และสัยหชาดก
หน้า ๑๖๕–๑๗๓ ๒. ปุจิมันทวรรค (จตุกกนิบาต) วรรคว่าด้วยไม้สะเดา เริ่มด้วยปุจิมันทชาดกและกัสสปมันทิยชาดก ตามด้วยขันติวาทิชาดก (ฤๅษีขันติวาทีถูกพระเจ้ากาสีตัดมือเท้าหูจมูกเพราะสอนเรื่องขันติ) สสปัณฑิตชาดก (กระต่ายบัณฑิตสละชีวิตเป็นทาน) และสุจจชชาดกปิดท้าย
หน้า ๑๗๓–๑๘๑ ๓. กุฏิทูสกวรรค (จตุกกนิบาต) วรรคที่ ๓ ของจตุกกนิบาต ว่าด้วยการรู้ประมาณตนและการรักษาน้ำใจผู้อื่น มีชาดกเด่น เช่น กุฏิทูสกชาดก (ลิงทำลายรังนกขมิ้น) ทุททุภายชาดก (กระต่ายตื่นตูมเสียงลูกมะตูมหล่น) และสีลวีมังสชาดก
หน้า ๑๘๑–๑๘๙ ๔. โกกิลวรรค (จตุกกนิบาต) วรรคที่ ๔ ของจตุกกนิบาต ว่าด้วยการรู้กาลเทศะในการพูดและการปกครองโดยธรรม เด่นด้วยราโชวาทชาดก (อุปมาโคจ่าฝูงกับผู้นำ) และวิสัยหชาดก (เศรษฐีมั่นคงในการให้ทานแม้ยามยากจน)
หน้า ๑๘๙–๑๙๘ ๕. จูฬกุณาลวรรค (จตุกกนิบาต, ปิดจตุกกนิบาต ๕๐ เรื่อง) วรรคสุดท้ายของจตุกกนิบาต ว่าด้วยเรื่องนกกุณาละกล่าวสอนความไม่ซื่อสัตย์ของสตรีและอุบายแก้ปัญหาเฉพาะหน้า มีเทวตาปัญหชาดก (ปัญหาปริศนาของเทวดาที่มโหสถบัณฑิตไข) ปิดท้ายด้วยบทสรุปรวมทั้ง ๕ วรรค และคำปิด 'จตุกกนิบาต จบ'
หน้า ๑๙๙–๒๑๐ ๑. มณิกุณฑลวรรค (ปัญจกนิบาต) วรรคแรกของปัญจกนิบาต (ชาดกที่มีคาถา ๕ คาถา) หมายเหตุ: หน้า ๑๙๙ ซึ่งควรมีหัวเรื่องนิบาต/วรรคใหม่ ไม่มีข้อมูลในฐานข้อมูล เริ่มด้วยมณิกุณฑลชาดก มีสุชาตชาดก (บุตรปลอบโยนบิดาผู้เศร้าโศกถึงปู่ที่ตาย) และอุรคชาดก (คนตายเหมือนงูลอกคราบ)
หน้า ๒๑๐–๒๑๙ ๒. วัณณาโรหวรรค (ปัญจกนิบาต) วรรคที่ ๒ ของปัญจกนิบาต ว่าด้วยมิตรภาพและคุณค่าของศีลเหนือชาติกำเนิด เด่นด้วยสีลวีมังสชาดก มิตตวินทุกชาดก (ชายโลภไม่รู้จักพอถูกจักรบดขยี้ศีรษะ) และปลาสชาดก
หน้า ๒๒๐–๒๒๗ ๓. อัฑฒวรรค (ปัญจกนิบาต, ปิดปัญจกนิบาต ๒๕ เรื่อง) วรรคสุดท้ายของปัญจกนิบาต มีเพียง ๕ ชาดก (ครึ่งวรรค) เด่นด้วยทีฆีติโกสลชาดก ต้นกำเนิดคาถา 'เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร' ผ่านเรื่องทีฆาวุกุมารผู้อดกลั้นไม่ปลงพระชนม์ศัตรู และกโปตกชาดก ปิดท้ายด้วยบทสรุปรวมชาดกทั้ง ๓ วรรคของปัญจกนิบาต หมายเหตุ: หน้า ๒๒๗ ไม่มีเนื้อหาในฐานข้อมูล (ตรงตำแหน่งที่ควรมีหัวข้อนิบาตใหม่)
หน้า ๒๒๘–๒๔๑ อวาริยวรรคที่ ๑ (ฉักกนิบาต) วรรคแรกของฉักกนิบาต (ชาดกหกคาถา) รวม ๑๐ เรื่อง (๓๗๖-๓๘๕): อวาริยชาดก (นายเรือจ้างถูกตบปากเพราะไม่รู้กาลเทศะ) เสตเกตุชาดก (สอนเรื่องทิศทั้ง ๖) ทรีมุขชาดก และนันทิยมิคราชชาดก (กวางกตัญญู)
หน้า ๒๔๒–๒๕๔ ขรปุตตวรรคที่ ๒ (ฉักกนิบาต, ปิดฉักกนิบาต ๒๐ เรื่อง) วรรคที่สองรวม ๑๐ เรื่อง (๓๘๖-๓๙๕): ตุณฑิลชาดก (สุกรผู้ยินดีสละชีพ) สุวัณณกักกฏกชาดก (ปูทองฉลาดปราบกาและงู) วัฏฏกชาดก (นกคุ่มมักน้อย) จบวรรคและจบนิบาต (รวม ๒ วรรค ๒๐ เรื่อง)
หน้า ๒๕๕–๒๖๘ กุกกุวรรคที่ ๑ (อัฏฐกนิบาต) วรรคแรกของอัฏฐกนิบาต หน้า ๒๕๕ ไม่มีเนื้อหาในฐานข้อมูล ต่อด้วย ๑๐ เรื่อง (๓๙๖-๔๐๕): กุกกุชาดก (อุปมาบัวไม่แปดเปื้อนโคลนตม) มโนชชาดก สุตนชาดก (เด็กชนะยักษ์ด้วยปัญญา) มาตุโปสกคิชฌชาดก (แร้งเลี้ยงพ่อแม่แก่เฒ่า) และบกพรหมชาดก
หน้า ๒๖๙–๒๘๔ คันธารวรรคที่ ๒ (อัฏฐกนิบาต, ปิดนิบาต ๒๑ เรื่อง) วรรคที่สองรวม ๑๑ เรื่อง (๔๐๖-๔๑๖): คันธารชาดก มหากปิชาดก (พญาลิงทอดกายเป็นสะพาน) กุมภการชาดก (๔ กษัตริย์เห็นสิ่งของแตกแล้วออกผนวช) กุมมาสปิณฑิชาดก และปรันตปชาดก จบวรรคและจบนิบาต (รวม ๒ วรรค ๒๑ เรื่อง)
หน้า ๒๘๕–๓๐๐ กัจจานิวรรค (นวกนิบาต วรรคที่ ๑) วรรคเปิดของนวกนิบาต (เรื่องเก้าคาถา) หน้า ๒๘๕ ไม่มีเนื้อหาในฐานข้อมูล มี ๑๐ ชาดก ตั้งแต่กัจจานิชาดก สุลสาชาดก (หญิงงามเมืองใช้ปัญญาฆ่าโจร) เจติยราชชาดก (ตรัสเท็จถูกแผ่นดินสูบ) และอาทิตตชาดก (อุปมาเรือนไฟไหม้กับทาน)
หน้า ๓๐๑–๓๐๓ คิชฌชาดกและโกสัมพิยชาดก (เวรระงับด้วยการไม่จองเวร) หน้า ๓๐๑ ไม่มีเนื้อหาในฐานข้อมูล เนื้อหาที่ปรากฏเป็นบทจบของคิชฌชาดก (๔๒๗) ตามด้วยโกสัมพิยชาดก (๔๒๘) ที่พระศาสดาตรัสสอนภิกษุผู้ทะเลาะกันในเมืองโกสัมพี มีคาถาชื่อเสียงว่าเวรย่อมไม่ระงับด้วยเวร และสอนเรื่องการเที่ยวไปผู้เดียวดุจช้างมาตังคะ
หน้า ๓๐๔–๓๒๐ วรรคที่ ๒ ของนวกนิบาต มี ๑๒ ชาดกต่อจากโกสัมพิยชาดก ได้แก่ มหาสุวราชชาดกและจูฬสุวกราชชาดก (นกแขกเต้าซื่อสัตย์ต่อต้นไม้แห้ง) หริตจชาดก (ดาบสถูกราคะครอบงำ) โลมสกัสสปชาดก (ฤๅษีเกือบถูกลวงบูชายัญ) และจักกวากชาดก ปิดท้ายด้วยบัญชีรายชื่อชาดก ปิดนิบาต
หน้า ๓๒๑–๓๒๔ ๑๐. ทสกนิบาต เปิดวรรค: จตุทวารชาดกและกัณหชาดก จุดเริ่มต้นทสกนิบาต เรื่องแรกคือจตุทวารชาดก (๔๓๙) นายมิตตวินทกะถูกจักรบดขยี้ศีรษะเพราะความโลภไม่รู้จักพอ ตามด้วยกัณหชาดก (๔๔๐) ที่ท้าวสักกะทรงล้อฤๅษีกัณหะเรื่องผิวดำ แต่ฤๅษีตอบว่าความดีอยู่ที่ใจมิใช่ผิวพรรณ หมายเหตุ: หน้า ๓๒๓ มีช่องว่างข้อมูลกลางเรื่อง (ขาดคาถา ๑๓-๑๗)
หน้า ๓๒๕–๓๒๗ จตุโปสถิยชาดก: บุคคล ๔ จำพวกกับวิธุรบัณฑิต พญานาค พญาครุฑ ราชาคนธรรพ์ และท้าวสักกะ ต่างกล่าวสรรเสริญคุณธรรมของตน วิธุรบัณฑิตโพธิสัตว์ชี้ว่าคำทั้งหมดเป็นสุภาษิต ท้ายเรื่องพระศาสดาทรงประชุมชาดกว่าวิธุรบัณฑิตคือพระองค์เอง
หน้า ๓๒๘–๓๒๙ สังขชาดก: อานิสงส์ถวายรองเท้า สังขพราหมณ์ผู้เคยถวายรองเท้าแก่ภิกษุที่เดินเท้าเปล่าในทางร้อน ประสบเรืออัปปางกลางมหาสมุทร เทพธิดาประจำสมุทรเสด็จมาช่วยด้วยอานุภาพแห่งทานนั้น
หน้า ๓๓๐–๓๓๑ จูฬโพธิชาดก: ข่มความโกรธดุจฝนระงับฝุ่น จูฬโพธิดาบสโพธิสัตว์แสดงให้พระราชาเห็นว่าตนระงับความโกรธที่เกิดขึ้นได้ มีคาถาชื่อเสียงว่า 'เมื่อความโกรธเกิดขึ้นย่อมมองไม่เห็น' และเปรียบความโกรธเหมือนไฟไหม้ไม้แห้งที่เผาผลาญตัวเอง
หน้า ๓๓๒–๓๓๔ มัณฑัพยชาดก: สัจจกิริยาช่วยชีวิตบุตร บุตรของมัณฑัพยเศรษฐีถูกอสรพิษกัดใกล้ตาย ดาบส บิดา และมารดาต่างกระทำสัจจกิริยาด้วยความจริงในชีวิตตนเพื่อให้พิษคลาย
หน้า ๓๓๔–๓๓๖ นิโครธชาดก (๔๔๕): มิตรแท้กับมิตรเทียม นายโปตติกะถูกสาขเสนาบดีทำร้าย จึงร้องทุกข์ต่อพระเจ้านิโครธผู้เป็นสหายเก่า พระเจ้านิโครธสั่งประหารสาขเสนาบดีแต่นายโปตติกะทูลขอชีวิตไว้ จบด้วยคำสอนบุตรให้คบแต่คนดี
หน้า ๓๓๖–๓๓๗ ๘. ตักกลชาดก (๔๔๖) บุตรวัย ๗ ขวบทัดทานบิดาที่กำลังขุดหลุมจะฝังปู่ทั้งเป็นเพราะเบื่อหน่ายความชราของท่าน เตือนว่าบิดาเองก็จะถูกกระทำเช่นนั้นเมื่อแก่ บิดาสำนึกได้และรับฟังคำสอนเรื่องกตัญญูต่อบุพการี
หน้า ๓๓๘–๓๓๙ ๙. มหาธัมมปาลชาดก (๔๔๗) อาจารย์ทิศาปาโมกข์สงสัยเหตุที่ตระกูลพราหมณ์ไม่มีใครตายก่อนวัยอันควร พราหมณ์ตอบว่าเพราะรักษาศีลธรรม ให้ทานด้วยใจยินดี เลี้ยงดูพ่อแม่ ซื่อสัตย์ต่อคู่ครอง
หน้า ๓๔๐–๓๔๑ ๑๐. กุกกุฏชาดก (๔๔๘, ปิดวรรค) พญาไก่ป่าสอนเรื่องการไม่ไว้วางใจคนพาล คนพูดเหลาะแหละ คนเทียมมิตร และผู้มีจิตแปรปรวน พร้อมทั้งสอนให้รู้เท่าทันเหตุฉับพลันเพื่อพ้นภัย เปรียบดังไก่พ้นจากเหยี่ยว
หน้า ๓๔๑–๓๔๒ ๑๑. มัฏฐกุณฑลีชาดก (๔๔๙) มาณพร้องไห้อยู่กลางป่าช้าอ้างว่าต้องการล้อรถที่ทำจากดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ พราหมณ์ผู้เป็นบิดาเข้าใจว่าโง่ แต่มาณพชี้ให้เห็นว่าการร้องหาคนตายกลับมาให้คืนชีพนั้นโง่กว่า พราหมณ์จึงคลายโศกจากบุตรที่ตายไปแล้ว
หน้า ๓๔๓–๓๔๔ ๑๒. พิลารโกสิยชาดก (๔๕๐) ท้าวสักกะและเทพบุตรหลายองค์ผลัดกันแปลงกายมาทรมานเศรษฐีตีนแมวผู้ตระหนี่ ให้เห็นว่าทานเพียงเล็กน้อยที่ให้ด้วยใจบริสุทธิ์มีค่ามากกว่าการบูชายัญมโหฬาร
หน้า ๓๔๕–๓๔๖ ๑๓. จักกวากชาดก (๔๕๑) กาถามนกจักรพากถึงอาหารที่กิน นกจักรพากตอบว่ากินแต่สาหร่ายและจอกแหนจึงไม่มีเวรกับใคร ต่างจากกาที่เบียดเบียนสัตว์อื่นเพื่อปากท้องจึงมีศัตรูรอบด้าน
หน้า ๓๔๖–๓๔๗ ๑๔. ภูริปัญญชาดก (๔๕๒) พระราชาทรงทดลองบัณฑิตผู้มีปัญญากว้างขวางด้วยคำถามหลายข้อ พระโพธิสัตว์แสดงหลักการหลบซ่อนตามกาลอันควร ไม่ละทิ้งธรรมเพราะความรักหรือชัง เปรียบด้วยการไม่หักกิ่งไม้ที่ให้ร่มเงา
หน้า ๓๔๗–๓๕๐ ๑๕. มหามังคลชาดก (๔๕๓) ศิษย์ถามอาจารย์เรื่องมงคลชีวิตที่แท้จริง พระโพธิสัตว์แสดงมงคล ๘ ประการ ได้แก่ การแผ่เมตตา ความอดทน ไม่ดูหมิ่นมิตร ความซื่อสัตย์ต่อมิตร ภรรยาที่ดี พระราชาที่ไว้วางพระทัย การให้ทาน และการฟังธรรมจนบริสุทธิ์
หน้า ๓๕๐–๓๕๓ ๑๖. ฆตปัณฑิตชาดก (๔๕๔, ปิดนิบาต ๑๖ เรื่อง) ฆตบัณฑิตใช้อุบายแสร้งร้องขอกระต่ายจากดวงจันทร์ เพื่อปลุกให้พระเชษฐา(พระเจ้ากัณหะ)ตระหนักถึงความไร้สาระของการเศร้าโศกถึงพระโอรสที่สิ้นพระชนม์ไปแล้ว จบท้ายนิบาตด้วยรายชื่อชาดก ๑๖ เรื่อง
หน้า ๓๕๔–๓๕๕ ๑. มาตุโปสกชาดก (๔๕๕) หน้า ๓๕๔ (หัวเรื่องนิบาตใหม่และช่วงต้นของเรื่อง) ขาดหายจากฐานข้อมูลทั้งหน้า เนื้อหาที่เหลือกล่าวถึงพญาช้างเผือกผู้กตัญญูเลี้ยงดูมารดาตาบอด พระเจ้ากาสีทรงเห็นคุณธรรมจึงปล่อยพญาช้างกลับไปอยู่กับมารดาและหมู่ญาติ
หน้า ๓๕๖–๓๕๘ ๒. ชุณหชาดก (๔๕๖) พราหมณ์ขอทานจากพระเจ้าชุณหะโดยอ้างว่าเคยรู้จักกันมาก่อน เมื่อไต่ถามจึงพบว่าเป็นเพียงการกระทบไหล่กันครั้งเดียวในความมืด พระราชาก็ยังประทานตามคำขอเพราะเห็นคุณค่าของการได้สมาคมกับสัตบุรุษแม้เพียงครั้งเดียว
หน้า ๓๕๘–๓๖๐ ๓. ธัมมเทวปุตตชาดก (๔๕๗) ธรรมเทพบุตรและอธรรมเทพบุตรโต้แย้งแย่งทางเดินกัน อธรรมเทพบุตรท้าสู้แต่พ่ายแพ้ด้วยขันติของธรรมเทพบุตรและล้มคว่ำลงเอง แสดงผลกรรมของผู้เคารพและไม่เคารพมารดาบิดาสมณพราหมณ์
หน้า ๓๖๐–๓๖๔ ๔. อุทยชาดก (๔๕๘) ท้าวสักกะแปลงกายเป็นพระเจ้าอุทัยมาทดลองใจพระราชธิดา เมื่อพระนางไม่หวั่นไหวต่อทรัพย์และคำหว่านล้อม ท้าวสักกะจึงเปิดเผยตนและแสดงธรรมเรื่องความไม่เที่ยงของชีวิต พระนางเลื่อมใสตัดสินใจจะออกบวช
หน้า ๓๖๔–๓๖๖ ๕. ปานียชาดก (๔๕๙) พระปัจเจกพุทธเจ้าเล่าเหตุที่รังเกียจบาปเล็กน้อยของตนจนตัดสินใจออกบวช พระโพธิสัตว์แสดงโทษของกามด้วยอุปมาความทุกข์ที่รุนแรงยิ่งกว่าการถูกประหาร
หน้า ๓๖๖–๓๖๘ ๖. ยุธัญชยชาดก (๔๖๐) พระราชกุมารยุธัญชัยทูลขอบวชแม้พระราชบิดามารดาและชาวเมืองพากันทัดทาน ทรงแสดงเหตุผลเรื่องความไม่เที่ยงของชีวิตดุจน้ำค้างบนยอดหญ้าจนได้รับอนุญาตให้ผนวชพร้อมกับยุธิฏฐิลกุมารพระอนุชา
หน้า ๓๖๘–๓๖๙ ๗. ทสรถชาดก (๔๖๑) พระรามบัณฑิตแสดงธรรมเรื่องความไม่เที่ยงแก่ภรตกุมารเมื่อทราบข่าวพระเจ้าทศรถสวรรคต ทรงไม่เศร้าโศกเพราะเห็นสัจธรรมว่าสัตว์ทั้งหลายต้องตายแน่นอน
หน้า ๓๗๐–๓๗๑ ๘. สังวรชาดก (๔๖๒) พระอุโบสถกุมารทูลถามเหตุที่พระเจ้าสังวรทรงได้รับความยอมรับจากพระญาติทั้งปวง พระเจ้าสังวรตรัสตอบว่าเพราะทรงเคารพสมณะ ไม่ริษยาผู้ทรงคุณธรรม และปกครองโดยธรรม
หน้า ๓๗๑–๓๗๓ ๙. สุปปารกชาดก (๔๖๓, ปิดนิบาต ๙ เรื่อง) พ่อค้าเรือแตกหลงเข้าไปในทะเลลึกลับหลายแห่ง สุปปารกะ(พระโพธิสัตว์)นายท้ายเรือผู้ตาบอดใช้สัจจวาจาว่าไม่เคยเบียดเบียนสัตว์ช่วยให้เรือกลับถึงฝั่งโดยสวัสดี
หน้า ๓๗๔–๓๗๕ ๑. จูฬกุณาลชาดก (เปิดนิบาตใหม่) หน้า ๓๗๔ (หัวเรื่องนิบาตใหม่และช่วงต้นของเรื่อง) ขาดหายจากฐานข้อมูลทั้งหน้า เนื้อหาที่เหลือเป็นคำสอนเปรียบเทียบธรรมชาติของหญิงว่าอันตรายและไม่มีขอบเขตความรัก พร้อมระบุหญิง ๕ จำพวกที่ชายไม่ควรคบหา
หน้า ๓๗๖–๓๗๗ ๒. ภัททสาลชาดก (๔๖๕) เทวดาประจำต้นรังใหญ่ทูลขอร้องมิให้พระราชาโค่นต้นตนเพื่อสร้างปราสาท โดยขอให้ตัดกิ่งก่อนแล้วค่อยตัดโคนเพื่อมิให้ทุกข์ทรมาน ด้วยความห่วงใยหมู่ญาติที่อาศัยร่มเงาอยู่
หน้า ๓๗๘–๓๘๐ ๓. สมุททวาณิชชาดก (๔๖๖) พ่อค้าเรือแตกอาศัยอยู่บนเกาะกลางทะเล เทพบุตรสองฝ่ายทำนายภัยขัดแย้งกันว่าเกาะจะถูกน้ำท่วมหรือไม่ นายช่างผู้ฉลาดแนะให้เตรียมเรือไว้ป้องกันทั้งสองกรณีจนรอดพ้นภัยได้
หน้า ๓๘๐–๓๘๒ ๔. กามชาดก (๔๖๗) พระโพธิสัตว์แสดงโทษของกามตัณหาว่าไม่มีวันอิ่ม ยิ่งได้ยิ่งอยากได้เพิ่มดุจพระราชาผู้ครองแผ่นดินแล้วยังปรารถนามหาสมุทรอีกฝั่ง มีแต่ความอิ่มด้วยปัญญาเท่านั้นที่ประเสริฐสุด
หน้า ๓๘๒–๓๘๓ ๕. ชนสันธชาดก (๔๖๘) พระเจ้าชนสันธะตรัสถึงเหตุ ๑๐ ประการที่คนมักเดือดร้อนใจภายหลัง เช่น ไม่สะสมทรัพย์ ไม่ศึกษาศิลปะ ไม่เลี้ยงดูพ่อแม่ ไม่ให้ทาน และไม่คบหาสัตบุรุษไว้แต่ต้น
หน้า ๓๘๓–๓๘๕ ๖. มหากัณหชาดก (๔๖๙) ท้าวสักกะแปลงเป็นพรานพร้อมสุนัขดำอธิบายแก่พระเจ้าอุสินนระว่าสุนัขจะออกอาละวาดกินเนื้อคนชั่วประเภทต่างๆ เมื่อศีลธรรมของสังคมเสื่อมทรามลง
หน้า ๓๘๕–๓๘๘ ๗. โกสิยชาดก (๔๗๐) ท้าวสักกะและเทพบุตรหลายองค์แปลงกายมาทรมานโกสิยเศรษฐีผู้ตระหนี่ที่แอบกินคนเดียว จนเศรษฐีสำนึกผิด ตั้งสัตย์จะให้ทานทุกครั้งก่อนบริโภคและปวารณาจะออกบวชในที่สุด
หน้า ๓๘๘–๓๙๐ ๘. เมณฑกปัญหชาดก (๔๗๑) พระราชาตั้งปัญหาว่าเหตุใดแพะกับสุนัขซึ่งเป็นศัตรูกันโดยธรรมชาติจึงกลับเป็นเพื่อนกันได้ มโหสถบัณฑิตไขปริศนาได้ถูกต้องว่าทั้งสองแอบแลกอาหารกัน
หน้า ๓๙๑–๓๙๓ ๙. มหาปทุมชาดก (๔๗๒) พระราชาหลงเชื่อคำใส่ร้ายของพระมเหสีเลี้ยงจนสั่งผลักพระโอรสมหาปทุมกุมารลงเหว แต่พญานาครองรับไว้จนรอดชีวิต ภายหลังพระราชบิดาสำนึกผิดจะเชิญกลับ แต่พระโพธิสัตว์เลือกออกบวชแทน
หน้า ๓๙๓–๓๙๕ ๑๐. มิตตามิตตชาดก (๔๗๓, ปิดนิบาต ๑๐ เรื่อง) พระโพธิสัตว์แสดงลักษณะของผู้มิใช่มิตรและผู้เป็นมิตรอย่างละ ๑๖ ข้อแก่พระราชา เช่น การไม่ยิ้มแย้ม ไม่บอกความลับ กับการยินดีเมื่อเพื่อนเจริญ
หน้า ๓๙๖–๓๙๘ ๑. อัมพชาดก (๔๗๔, เปิดนิบาตใหม่) หน้า ๓๙๖ ไม่มีเนื้อหาในฐานข้อมูล (หัวเรื่องนิบาตใหม่และช่วงต้นของเรื่องหายไป) มาณพเรียนมนตร์จากบุตรจัณฑาลแต่ปกปิดชาติกำเนิดของอาจารย์เมื่อถูกพระราชาถาม มนตร์จึงเสื่อม ถูกพระราชาทรงตำหนิและขับไล่
หน้า ๓๙๘–๔๐๐ ๒. ผันทนชาดก (๔๗๕) หมีหลอกบอกช่างไม้ให้รู้จักต้นสะคร้อซึ่งเป็นไม้แข็งแรงเหมาะทำกงรถ เทวดาต้นสะคร้อแก้แค้นแนะให้ใช้หนังคอหมีหุ้มกงรถแทน ทั้งสองฝ่ายจึงผูกเวรทำร้ายกัน
หน้า ๔๐๐–๔๐๒ ๓. ชวนหังสชาดก (๔๗๖) พระราชาทรงเชื้อเชิญและขอร้องให้พญาชวนหงส์โพธิสัตว์อยู่ในวัง พญาหงส์ให้ข้อคิดว่ามิตรภาพทางใจสำคัญกว่าอยู่ใกล้กันทางกาย และควรลาจากกันก่อนความรักจะจืดจาง
หน้า ๔๐๓–๔๐๕ ๔. จูฬนารทกัสสปชาดก (๔๗๗) ดาบสกุมารเบื่อการอยู่ป่า ต้องการไปเมือง พระโพธิสัตว์ผู้เป็นบิดาสอนธรรมย่อ ๔ ข้อ คือ หลีกเลี่ยงของมีพิษ(สุรา) เหว(หญิง) เปือกตม(ลาภยศ) และอสรพิษ(พระราชา)
หน้า ๔๐๕–๔๐๗ ๕. ทูตชาดก (๔๗๘) พระราชาตรัสถามพระโพธิสัตว์ผู้กำลังเข้าฌานว่าเหตุใดไม่ตอบทูตที่ส่งไปถาม พระโพธิสัตว์สอนเรื่องการเปิดเผยความทุกข์เฉพาะแก่ผู้ที่ช่วยได้ พระราชาทรงเลื่อมใสประทานทองคำชดเชย
หน้า ๔๐๗–๔๐๙ ๖. กาลิงคโพธิชาดก (๔๗๙) พระเจ้ากาลิงคะทรงทดสอบความศักดิ์สิทธิ์ของโพธิมณฑลด้วยพญาช้างแก้ว ช้างไม่กล้าเข้าใกล้จนล้มตาย ปุโรหิตอธิบายว่าสถานที่นี้พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ทรงยกย่อง
หน้า ๔๐๙–๔๑๓ ๗. อกิตติชาดก (๔๘๐) ท้าวสักกะเสด็จมาถามอกิตติดาบสและประทานพรตามปรารถนาถึง ๕ ครั้ง ดาบสขอพรให้ปราศจากความโลภ โทสะ ไม่พบคนพาล ได้พบนักปราชญ์ และมีอาหารทิพย์แบ่งปันแก่ยาจกไม่หมดสิ้น
หน้า ๔๑๓–๔๑๕ ๘. ตักการิยชาดก (๔๘๑) ปุโรหิตพูดพลั้งจนเกือบเสียชีวิต ศิษย์ตักการิยะเตือนสติด้วยอุปมาหลายเรื่องแสดงโทษของการพูดเกินขอบเขต ต่อด้วยเรื่องกินนรคู่หนึ่งถูกจับ กินนรีเจรจาขอชีวิตด้วยวาจาไพเราะจนพระราชาทรงปล่อยทั้งคู่
หน้า ๔๑๖–๔๑๘ ๙. รุรุมิคราชชาดก (๔๘๒) พญาเนื้อรุรุสีทองช่วยบุตรเศรษฐีที่จมน้ำเชี่ยว แต่บุตรเศรษฐีทรยศนำความไปบอกพระราชาเพื่อรับรางวัล พระราชาทรงยิงพญาเนื้อ แต่ประทับใจที่มันพูดภาษามนุษย์ได้และขอชีวิตให้ผู้ทรยศ
หน้า ๔๑๙–๔๒๒ ๑๐. สรภมิคชาดก (๔๘๓, ปิดนิบาต ๑๐ เรื่อง) ละมั่งช่วยพระราชาที่ตกเหวขึ้นมาได้ด้วยความเพียร ต่อมาพระราชาทรงตามล่าละมั่งตัวนั้นโดยไม่รู้ตัว ท้าวสักกะแปลงเป็นปุโรหิตยุให้ฆ่าและขู่ด้วยนรก แต่พระราชาทรงเลือกรักษาคุณธรรมกตัญญูไม่ฆ่าแม้เสี่ยงเสียบ้านเมือง
หน้า ๔๒๓–๔๒๕ ๑. สาลิเกทารชาดก (๔๘๔, เปิดนิบาตใหม่) หน้า ๔๒๓ ไม่มีเนื้อหาในฐานข้อมูล (หัวเรื่องหายไป) พญานกแขกเต้าอธิบายแก่พราหมณ์โกสิยะว่าตนให้กู้ยืมและชำระหนี้แก่ลูกและพ่อแม่นก ฝังขุมทรัพย์ด้วยการทำบุญให้นกพิการ
หน้า ๔๒๕–๔๒๘ ๒. จันทกินนรีชาดก (๔๘๕) กินนรถูกพระราชายิงบาดเจ็บสาหัส นางจันทกินนรีคร่ำครวญสาปแช่งพระราชา พระราชาทรงขอนางเป็นมเหสีแต่นางปฏิเสธยอมตายตาม ท้าวสักกะทรงเมตตาประทานน้ำอมฤตชุบชีวิตกินนรผู้เป็นสามีจนฟื้น
หน้า ๔๒๙–๔๓๒ ๓. มหาอุกกุสชาดก (๔๘๖) ฝูงเหยี่ยวถูกชาวบ้านคุกคามจะเผาเกาะจับลูกนก แม่เหยี่ยวให้สามีไปขอความช่วยเหลือจากมิตรตามลำดับคือพญานกออก เต่า และราชสีห์ ทุกฝ่ายเต็มใจช่วยเพราะมิตรภาพ
หน้า ๔๓๒–๔๓๕ ๔. อุททาลกชาดก (๔๘๗) พระราชาสนทนากับปุโรหิตเรื่องคุณค่าของชฎิลผู้ทรงเวท ปุโรหิตกับอุททาลกดาบสโต้วาทีความหมายของพราหมณ์แท้ ว่าอยู่ที่พิธีกรรมหรือจรณธรรม สุดท้ายชี้ว่าวรรณะทั้ง ๔ ล้วนบรรลุความสงบได้เท่ากันด้วยการประพฤติธรรม
หน้า ๔๓๕–๔๓๙ ๕. ภิสชาดก (๔๘๘) ท้าวสักกะแปลงกายทดลองใจดาบส ๗ พี่น้องผู้ครองเหง้าบัวร่วมกัน ด้วยการแอบขโมยเหง้าบัวแล้วให้แต่ละองค์สาบานสาปแช่งผู้ขโมยด้วยกามสุขต่างๆ พระโพธิสัตว์กลับสาบานว่ากามเป็นเรื่องเลวร้ายที่สุด ท้าวสักกะเลื่อมใสจึงคืนเหง้าบัวและขอขมา
หน้า ๔๔๐–๔๔๒ ๖. สุรุจิชาดก (๔๘๙) พระนางสุเมธาไม่มีพระโอรส ทรงกล่าวสัตยาธิษฐานถึงคุณธรรมของตนต่อหน้าท้าวสักกะที่แปลงเป็นฤๅษี ท้าวสักกะเลื่อมใสประทานพรให้ทรงมีพระโอรสอันประเสริฐ
หน้า ๔๔๓–๔๔๕ ๗. ปัญจุโปสถิกชาดก (๔๙๐) พระโพธิสัตว์ถามสัตว์ ๔ ชนิด (นกพิราบ งู สุนัขจิ้งจอก หมี) ว่าเหตุใดจึงรักษาอุโบสถ แต่ละตัวเล่าประสบการณ์ทุกข์จากกิเลสของตน แล้วถามกลับ ท่านตอบว่ารักษาอุโบสถเพื่อกำจัดมานะของตนเอง
หน้า ๔๔๕–๔๔๙ ๘. มหาโมรชาดก (๔๙๑) พญานกยูงทองถูกนายพรานจับได้หลังตามดัก ๗ ปี แต่บุตรนายพรานเปลี่ยนใจปล่อยเพราะได้ฟังธรรมเรื่องทาน ศีล และผลกรรม ซึ่งหักล้างความเห็นแบบอเหตุกทิฏฐิที่บิดาเคยเชื่อ
หน้า ๔๔๙–๔๕๒ ๙. ตัจฉสูกรชาดก (๔๙๒) สุกรตัจฉะพาฝูงญาติไปอยู่รวมกันอย่างสามัคคี เสือโคร่งซึ่งถูกชฎิลโกงยุยงให้บุกโจมตีฝูงสุกร แต่กลับถูกสุกรทั้งฝูงที่ร่วมใจกันรุมฆ่าตายทั้งเสือและชฎิล สุกรทั้งหลายจึงพร้อมใจกันอภิเษกตัจฉะเป็นราชา
หน้า ๔๕๒–๔๕๔ ๑๐. มหาวาณิชชาดก (๔๙๓) กองเกวียนพ่อค้าพบต้นไทรใหญ่ที่ให้น้ำ อาหาร หญิงสาว และทรัพย์เมื่อตัดกิ่งแต่ละด้าน แต่ความโลภทำให้พวกเขาตัดโค่นต้นไทรทั้งต้น พญานาคที่สิงอยู่ในต้นไทรจึงสังหารพ่อค้าเกือบทั้งหมด เว้นแต่หัวหน้ากองเกวียนผู้มีสติ
หน้า ๔๕๕–๔๕๘ ๑๑. สาธินราชชาดก (๔๙๔) พระเจ้าสาธินะเสด็จสู่สวรรค์ดาวดึงส์ด้วยรถทิพย์ตามคำเชิญของท้าวสักกะ เมื่อบุญเก่าใกล้หมดกลับปรารถนากลับมาสร้างบุญเองในโลกมนุษย์ ตรัสว่าบุญที่ตนทำเองเท่านั้นเป็นทรัพย์แท้จริงของตน
หน้า ๔๕๘–๔๖๔ ๑๒. ทสพราหมณชาดก (๔๙๕) พระเจ้ายุธิฏฐิละมอบหมายวิธุรอำมาตย์ให้แสวงหาพราหมณ์แท้ที่สมควรรับทาน วิธุระไล่พรรณนาพราหมณ์ปลอมถึง ๑๐ จำพวก ซึ่งพระราชาทรงปฏิเสธทุกจำพวกเพราะขาดคุณธรรม จนสุดท้ายพบพราหมณ์แท้ที่มีศีลและเว้นเมถุนธรรม
หน้า ๔๖๕–๔๖๘ ๑๓. ภิกขาปรัมปรชาดก (๔๙๖, ปิดนิบาต ๑๓ เรื่อง) กุฎุมพีถวายภัตแด่พระราชา พระราชาถวายต่อพราหมณ์ พราหมณ์ถวายต่อฤๅษี ฤๅษีถวายต่อพระปัจเจกพุทธเจ้า แสดงลำดับเนื้อนาบุญที่ประเสริฐขึ้นตามการละความยึดมั่น จบด้วยรายการสรุปชาดกทั้ง ๑๓ เรื่อง
หน้า ๔๖๙–๔๗๓ ๑. มาตังคชาดก (๔๙๗, เปิดนิบาตใหม่) หน้า ๔๖๙ ว่างเปล่าในฐานข้อมูล มาณพมัณฑัพยะดูหมิ่นมาตังคฤๅษี (พระโพธิสัตว์) ว่าไม่ใช่เนื้อนาบุญเพราะเกิดเป็นคนจัณฑาล ถูกยักษ์ลงโทษจนพิการ มารดามาขอขมา มาตังคฤๅษีให้อภัยด้วยก้อนข้าวที่ฉันเหลือ
หน้า ๔๗๓–๔๗๘ ๒. จิตตสัมภูตชาดก (๔๙๘) จิตตบัณฑิตและสัมภูตบัณฑิตเคยเกิดเป็นจัณฑาลด้วยกันในชาติก่อน ชาตินี้สัมภูตะเกิดเป็นพระราชา จิตตะเกิดเป็นดาบส เมื่อพบกันจิตตบัณฑิตแสดงธรรมเรื่องความไม่เที่ยงของชีวิตและโทษของกาม
หน้า ๔๗๘–๔๘๓ ๓. สีวิราชชาดก (๔๙๙) พระเจ้าสีวิราชบำเพ็ญทานบารมีถึงขั้นสละดวงตาทั้งสองข้างแก่พราหมณ์ (ท้าวสักกะแปลงกาย) แม้ข้าราชบริพารทัดทานสุดกำลัง หลังบริจาคดวงตาแล้วทรงทำสัจจกิริยาจนได้ดวงตาทิพย์คืนมา
หน้า ๔๘๔–๔๘๙ ๔. สิรีมันตชาดก (๕๐๐) บทโต้วาทีในราชสำนักระหว่างเสนกบัณฑิตกับมโหสธบัณฑิตว่าปัญญาหรือสิริ(ยศศักดิ์)สิ่งใดประเสริฐกว่ากัน สุดท้ายมโหสธบัณฑิตชนะการโต้วาทีด้วยเหตุผลว่าปัญญาสำคัญกว่ายศ
หน้า ๔๘๙–๔๙๓ ๕. โรหณมิคชาดก (๕๐๑) พญาเนื้อโรหณะติดบ่วง น้องชายจิตตกะและน้องสาวสุตนาไม่ยอมทิ้งพี่หนีแม้เสี่ยงชีวิตของตนเอง นายพรานประทับใจในความรักความกตัญญูของฝูงเนื้อจึงปล่อยพญาเนื้อไป
หน้า ๔๙๓–๔๙๗ ๖. จูฬหังสชาดก (๕๐๒) พญาหงส์ธตรัฏฐะติดบ่วง หงส์สุมุขะเสนาบดีไม่ยอมทิ้งไปแม้พญาหงส์จะทดลองใจให้บินหนี นายพรานเลื่อมใสในความภักดีจึงปล่อยทั้งคู่ พญาหงส์จึงถวายโอวาทแด่พระราชาเรื่องการอบรมราชโอรส
หน้า ๔๙๗–๕๐๑ ๗. สัตติคุมพชาดก (๕๐๓) นกแขกเต้าสัตติคุมพะซึ่งเติบโตในแดนโจรยุยงให้ปล้นฆ่าพระราชาที่บรรทมหลับ ขณะที่นกปุปผกะพี่น้องร่วมท้องเดียวกันซึ่งเติบโตในสำนักฤๅษีกลับต้อนรับพระราชาด้วยธรรมะ
หน้า ๕๐๒–๕๐๖ ๘. ภัลลาติยชาดก (๕๐๔) พระเจ้าภัลลาติยะเสด็จประพาสป่าล่าเนื้อ พบกินนรสองผัวเมียที่ยังโศกเศร้าคร่ำครวญถึงการพลัดพรากเพียงคืนเดียวเมื่อ ๖๙๗ ปีก่อน แม้กินนรจะมีอายุยืนถึงพันปี ทรงตระหนักว่าชีวิตมนุษย์สั้นกว่ามากจึงทรงเลิกล่าเนื้อหันมาบำเพ็ญทาน
หน้า ๕๐๖–๕๑๑ ๙. โสมนัสสชาดก (๕๐๕) พระราชาทรงหลงเชื่อคำยุยงของชฎิลโกงจนสั่งประหารโสมนัสกุมารพระโอรส เมื่อไต่สวนพบว่าไม่มีความผิดจึงทรงขอโทษ โสมนัสกุมารแสดงธรรมเรื่องการใคร่ครวญก่อนทำกรรมแล้วทูลขอบวช
หน้า ๕๑๒–๕๒๐ ๑๐. จัมเปยยชาดก (๕๐๖) พญานาคจัมเปยยะรักษาอุโบสถศีลจนถูกนายพรานจับได้ นางนาคสุมนาชายาอ้อนวอนพระเจ้ากรุงกาสีให้ช่วยไถ่ตัว พระราชาทรงปล่อยพญานาคและได้เสด็จเยือนนาคพิภพอันโอฬาร
หน้า ๕๒๐–๕๒๓ ๑๑. มหาปโลภนชาดก (๕๐๗) พระราชกุมารผู้เคยเป็นพรหมไม่สนใจกามคุณ พระราชบิดาให้หญิงงามยั่วยวนจนเกิดราคะและหึงหวง จึงถูกเนรเทศไปอยู่ป่ากับชายา แต่ชายากลับคบชู้กับฤๅษีที่มาเยือน พระกุมารสลดใจจึงออกบวช
หน้า ๕๒๔–๕๒๘ ๑๒. ปัญจปัณฑิตชาดก (๕๐๘) พระราชาทรงถามบัณฑิตทั้ง ๕ ว่าควรเปิดเผยความลับแก่ใคร มโหสธบัณฑิตชี้ให้เห็นว่าบัณฑิตทั้ง ๔ ต่างเคยเปิดเผยความลับของตนแก่คนใกล้ชิดจนความลับรั่วไหล จึงสอนว่าความลับพึงเก็บไว้ไม่เปิดเผยแก่ผู้ใด
หน้า ๕๒๘–๕๓๓ ๑๓. หัตถิปาลชาดก (๕๐๙) พราหมณ์ไม่มีบุตรบวงสรวงขอบุตร ๔ คน ซึ่งล้วนตั้งใจจะบวชมาแต่เด็ก เมื่อโตขึ้นทั้ง ๔ ทูลลาพระราชาผู้เป็นพระบิดาออกบวชทีละคน ท้ายที่สุดพระราชาเองและพระมเหสีก็สละราชสมบัติออกบวชตาม
หน้า ๕๓๓–๕๓๗ ๑๔. อโยฆรชาดก (๕๑๐, ปิดวีสตินิบาต ๑๔ เรื่อง) พระโพธิสัตว์อโยฆรราชแสดงธรรมโปรดพระราชบิดาด้วยคาถาจำนวนมากว่าไม่มีผู้ใดพ้นจากพญามัจจุราชได้ไม่ว่าจะมีอำนาจ กำลังพล หรือสมบัติเพียงใด จึงตัดสินพระทัยประพฤติธรรม เป็นชาดกปิดท้ายวีสตินิบาต
หน้า ๕๓๘–๕๔๒ ๑. กิงฉันทชาดก (๕๑๑, เปิดติงสตินิบาต) หน้า ๕๓๘ ว่างเปล่าในฐานข้อมูล ชื่อเรื่องและคาถาต้นเรื่อง [๑]-[๖] จึงหายไป ราชฤๅษีผู้สละราชสมบัติออกบวชนั่งบำเพ็ญตบะริมแม่น้ำโกสิกี ถูกเทพธิดาล่อลวงด้วยสวนมะม่วงทิพย์แต่ไม่หวั่นไหว ต่อมาพบเปรตตนหนึ่งต้องกัดกินเนื้อหลังตนเองเป็นผลกรรมจากการเคยฉกฉวยผลประโยชน์ผู้อื่น
หน้า ๕๔๓–๕๔๗ ๒. กุมภชาดก (๕๑๒) ท้าวสักกะแปลงกายเป็นพราหมณ์ถือหม้อสุราลงมาห้ามพระเจ้าสรรพมิตรไม่ให้ดื่มสุรา โดยแสดงโทษของสุรานานัปการอย่างละเอียดยืดยาว พระราชาทรงเชื่อฟังงดดื่มสุรา
หน้า ๕๔๗–๕๕๔ ๓. ชยัททิสชาดก (๕๑๓) พระเจ้าชัยทิศถูกยักษ์โปริสาทจับตัวจะกินแต่ขอผัดผ่อนกลับไปทำสัจจะที่ให้ไว้กับพราหมณ์ก่อน เมื่อจะไปมอบตัวแทนพระบิดา พระโอรสอลีนสัตตุกลับอาสาไปแทน ยักษ์ประทับใจในความกตัญญูจนเลื่อมใสปล่อยตัวไป
หน้า ๕๕๔–๕๖๑ ๔. ฉัททันตชาดก (๕๑๔) พญาช้างฉัททันต์ผู้มีงาสวยงามถูกพระนางสุภัทราชายาในชาติก่อนผูกใจอาฆาต ส่งนายพรานโสณุตตระไปลอบยิงเพื่อเอางา พญาช้างแม้บาดเจ็บสาหัสก็ไม่คิดร้ายตอบ กลับยอมให้ตัดงาทั้งคู่ด้วยเมตตา พระนางสุภัทราเห็นแล้วเสียพระทัยจนสิ้นพระชนม์ทันที
หน้า ๕๖๑–๕๖๖ ๕. สัมภวชาดก (๕๑๕) พระเจ้าโกรัพยยุธิฏฐิละทรงส่งสุจีรตพราหมณ์ไปถามปัญหาเรื่องอรรถธรรมกับวิธุรพราหมณ์ แล้วส่งต่อไปยังบุตรและหลานตามลำดับจนถึงสัมภวกุมารซึ่งแม้ยังเป็นเด็กแต่กลับตอบปัญหาราชธรรมได้อย่างลึกซึ้ง แสดงให้เห็นว่าปัญญาไม่ขึ้นกับวัย
หน้า ๕๖๖–๕๗๑ ๖. มหากปิชาดก (๕๑๖) พราหมณ์ผู้เป็นโรคเรื้อนเล่าถวายพระราชาว่าครั้งหนึ่งตนตกเหวในป่า พญาวานร (พระโพธิสัตว์) ช่วยชีวิตไว้ แต่ตนกลับคิดร้ายทุบหัววานรด้วยก้อนหินเพื่อเอาเป็นเสบียง วานรจึงให้อภัยพาไปส่งจนถึงถิ่นมนุษย์ ส่วนพราหมณ์ต้องรับกรรมเป็นโรคเรื้อนอยู่ ๗ ปี
หน้า ๕๗๒–๕๗๖ ๗. ทกรักขสชาดก (๕๑๗) เภรีปริพาชิกาทูลถามพระราชาว่าหากผีเสื้อน้ำจะจับเรือ พระองค์จะทรงสละใครก่อนในบรรดาพระมารดา พระมเหสี พระอนุชา พระสหาย ปุโรหิต และพระองค์เอง พระราชาทรงยืนยันจะไม่ทรงสละมโหสธบัณฑิตเป็นอันขาด เพราะเห็นคุณค่าของปัญญาเหนือกว่าสิ่งอื่นใด
หน้า ๕๗๗–๕๘๓ ๘. ปัณฑรกนาคราชชาดก (๕๑๘) ปัณฑรกนาคราชเปิดเผยมนตร์ลับแก่ชีเปลือยที่ตนไว้ใจว่าเป็นสมณะ จนถูกพญาครุฑจับได้และเกือบถูกฆ่า เมื่อพญาครุฑไว้ชีวิตแล้ว นาคราชกลับไปสาปแช่งชีเปลือยผู้ทรยศจนศีรษะแตก ๗ เสี่ยง
หน้า ๕๘๓–๕๘๘ ๙. สัมพุลาชาดก (๕๑๙) พระนางสัมพุลาติดตามพระสวามีเจ้าชายโสตถิเสนไปบำเพ็ญตบะในป่า ถูกยักษ์ทานพจับตัวจะบังคับเป็นภรรยาหรือกินเป็นอาหาร แต่พระนางซื่อสัตย์ต่อสวามี ท้าวสักกะเสด็จมาช่วยไว้ เมื่อกลับมาพระสวามีทรงระแวง พระนางจึงทำสัจกิริยาจนพระโรคของพระสวามีหาย
หน้า ๕๘๘–๕๙๔ ๑๐. คันธตินทุกชาดก (๕๒๐, ปิดนิบาต ๑๐ เรื่อง) รุกขเทวดาคันธตินทุกะเตือนพระราชาเรื่องความไม่ประมาทในการปกครอง จากนั้นชาวบ้านหลายคนต่างสาปแช่งพระเจ้าพรหมทัตที่ทรงประมาทละเลยจนบ้านเมืองไร้ขื่อแป จบด้วยรายชื่อชาดกทั้ง ๑๐ เรื่อง
หน้า ๕๙๕–๖๐๒ ๑. เตสกุณชาดก (๕๒๑, เปิดนิบาตใหม่) หน้า ๕๙๕ ไม่มีเนื้อหาในฐานข้อมูล (ช่องว่างข้อมูล) ทำให้ขาดตอนเปิดเรื่องและคาถาต้น ๑-๕ เนื้อหาที่เหลือเป็นคำสอนของนกกุณฑลินีและนกชัมพุกบัณฑิตถวายราชธรรมแด่พระราชา ว่าด้วยการเลือกอำมาตย์ที่ดี การรักษาทรัพย์ และกำลัง ๕ ประการโดยเน้นว่าปัญญาเป็นกำลังสูงสุด
หน้า ๖๐๒–๖๑๑ ๒. สรภังคชาดก (๕๒๒) พระราชา ๓ พระองค์และท้าวสักกะเสด็จไปถามปัญหากับสรภังคดาบส (พระโพธิสัตว์) เรื่องขันติและธรรมของสัตบุรุษ ท้าวสักกะยังตรัสถามคติของพระราชาผู้เบียดเบียนฤๅษี ได้แก่ พระเจ้าทัณฑกี นาฬิกีระ อัชชุนะ และกลาพุ ซึ่งล้วนตกนรกสาหัส
หน้า ๖๑๑–๖๑๘ ๓. อลัมพุสาชาดก (๕๒๓) ท้าวสักกะทรงส่งนางอลัมพุสาเทพอัปสรไปประเล้าประโลมอิสิสิงคดาบสผู้ทรงศีลเพื่อทำลายพรหมจรรย์ นางทำสำเร็จ ดาบสหลงระเริงอยู่ ๓ ปีจึงคืนสติ สุดท้ายนางขอพรจากท้าวสักกะว่าจะไม่ต้องไปประเล้าประโลมฤๅษีอีก
หน้า ๖๑๘–๖๒๗ ๔. สังขปาลชาดก (๕๒๔) อาฬารดาบสเล่าถวายพระราชาว่าเหตุที่ตนออกบวชเพราะได้พบพญาสังขปาลนาคราชผู้ยอมทนทุกข์จากการถูกพรานจับมัดขณะรักษาอุโบสถศีลโดยไม่ใช้พิษตอบโต้ ภายหลังนาคราชตอบแทนคุณด้วยการต้อนรับในนาคพิภพ แต่ดาบสเห็นว่าแม้สมบัติทิพย์ก็ไม่เที่ยง จึงเลือกกลับมาบำเพ็ญตบะในโลกมนุษย์
หน้า ๖๒๗–๖๓๕ ๕. จูฬสุตโสมชาดก (๕๒๕, เริ่มเรื่อง ยังไม่จบ ต่อเนื่องเล่ม ๒๘) พระเจ้าจูฬสุตโสมทรงประกาศจะออกผนวชเพราะเห็นภัยแห่งชีวิตที่ไม่เที่ยง แม้ถูกอำมาตย์ พระราชชนนี พระชนก พระชายาทั้งหลาย พระโอรส และขุนนางพากันทัดทานร้องขอด้วยความอาลัยรักเพียงใดก็ไม่ทรงหวั่นไหว เนื้อหาช่วงท้ายเล่มนี้เป็นเพียงตอนต้นของเรื่อง หน้า ๖๓๕ (หน้าสุดท้ายของเล่ม) เป็นจุดหยุดที่สะอาด ไม่ใช่การตัดขาดกลางประโยค แต่เรื่องยังไม่จบและดำเนินต่อในเล่ม ๒๘